تحلیل گفتمان های هویت سازی معلمان در فضای مجازی: مطالعه موردی شبکه های اجتماعی تخصصی آموزشی

فضای مجازی و به طور خاص شبکه های اجتماعی تخصصی آموزشی، به عنوان عرصه ای نوین برای شکل گیری و مذاکره ی هویت حرفه ای معلمان مطرح شده اند. این پژوهش با هدف تحلیل گفتمان های هویت سازی معلمان ایرانی در این فضاها انجام شد. روش پژوهش، کیفی و از نوع تحلیل گفتمان انتقادی با الهام از مدل سه لایه ی فرکلاف بود. داده ها از طریق مشاهده ی غیرمشارکتی و نمونه گیری هدفمند از محتوای متنی تولیدشده در کانال های تخصصی معلمان در پلتفرم هایی مانند «بله»، «روبیکا» و «تلگرام» گردآوری و تحلیل شد. یافته ها نشان داد که چهار گفتمان مسلط، فرآیند هویت سازی را در این فضا شکل می دهند: گفتمان معلم-شهید/قربانی که هویت را در تقابل با نظام حاکم می سازد؛ گفتمان معلم-متخصص تحول گرا که بر عاملیت، دانش و نوآوری تاکید دارد؛ گفتمان معلم-کنشگر اخلاقی که هویت حرفه ای را با رسالت های فراآموزشی گره می زند؛ و در نهایت گفتمان انجمن سازی مجازی هم دلانه که در بستر تعاملات و نظرات، کارکرد حمایتی و اجتماع ساز دارد. این گفتمان ها در تعامل و تقابل مداوم با یکدیگر، هویت هایی سیال، گاه متناقض و عمیقا زمینهمند را برای معلمان می سازند. نتایج حاکی از آن است که شبکه های اجتماعی تخصصی، تنها رسانه ای برای بیان هویت ازپیش شکل گرفته نیستند، بلکه خود به صحنه ای فعال و موثر برای ساختن، مقاومت و بازتعریف هویت حرفه ای تبدیل شده اند. این مطالعه، درک عمیق تری از پیچیدگی های هویت معلمی در عصر دیجیتال و در بافت فرهنگی ایران ارائه می دهد.

کلیدواژه ها:

تحلیل گفتمان انتقادی ، هویت حرفه ای معلمان ، شبکه های اجتماعی تخصصی آموزشی ، فضای مجازی ، گفتمان های هویت سازی ، جامعه ی مجازی معلمان.