مفهوم شناسی مدیریت و تضمین کیفیت در حوزه آموزش: یک مقاله مروری

در دهه های اخیر، مفهوم کیفیت به یکی از محورهای اصلی گفتمان در نظام های آموزشی، به ویژه در آموزش عالی، تبدیل شده است. جهانی شدن، افزایش رقابت بین موسسات آموزشی، تقاضای روزافزون برای پاسخگویی و لزوم انطباق با نیازهای متغیر بازار کار، همگی بر اهمیت استقرار نظام های مدیریت و تضمین کیفیت افزوده اند. این مقاله مروری با هدف مفهوم شناسی و تحلیل ابعاد مختلف مدیریت و تضمین کیفیت در حوزه آموزش به رشته تحریر درآمده است. در این مقاله، ابتدا به سیر تحول تاریخی مفهوم کیفیت از خاستگاه صنعتی آن تا ورود به عرصه خدمات و آموزش پرداخته می شود. سپس، تعاریف چندوجهی کیفیت در آموزش، با تمرکز بر مدل مفهومی پنج گانه هاروی و گرین (Harvey & Green, ۱۹۹۳)، مورد بررسی قرار می گیرد. در ادامه، دو رویکرد اصلی، یعنی «مدیریت کیفیت جامع (TQM)» به عنوان یک فلسفه مدیریتی کل نگر و «تضمین کیفیت (QA)» به عنوان مجموعه ای از فرآیندهای نظام مند، تشریح و مقایسه می شوند. همچنین، مدل ها و چارچوب های عملیاتی رایج مانند مدل تعالی سازمانی اروپا (EFQM)، استانداردهای سری ایزو ۹۰۰۰ و نظام های اعتباربخشی معرفی می گردند. در نهایت، چالش ها و موانع پیش روی پیاده سازی این نظام ها در محیط های آکادمیک، از جمله مقاومت در برابر تغییر، دشواری در سنجش خروجی های آموزشی و تعریف مفهوم “مشتری”، مورد بحث قرار گرفته و پیشنهاداتی برای آینده ارائه می شود. این مقاله با تکیه بر منابع معتبر علمی، به دنبال ارائه یک تصویر جامع و نظام مند از ادبیات موجود در این حوزه است.کلیدواژگان: مدیریت کیفیت، تضمین کیفیت، کیفیت در آموزش عالی، مدیریت کیفیت جامع (TQM)، اعتباربخشی، ارزیابی کیفیت، استانداردهای آموزشی.