طراحی مدل یکپارچه “لجستیک شهری سبز” با محوریت ناوگان خدمات شهری (جمع آوری زباله و حمل ونقل مصالح)

رشد فزاینده شهرنشینی، ضمن ایجاد فرصت های اقتصادی و اجتماعی، چالش های زیست محیطی پیچیده ای را به همراه داشته است. در این میان، لجستیک شهری، به ویژه فعالیت های ناوگان خدمات شهری مانند جمع آوری پسماند و حمل ونقل مصالح ساختمانی، به دلیل سهم بالا در ایجاد آلودگی هوا، انتشار گازهای گلخانه ای، آلودگی صوتی و تراکم ترافیک، به یکی از کانون های اصلی ناپایداری تبدیل شده است. رویکردهای سنتی مدیریت این ناوگان که صرفا بر کاهش هزینه و زمان متمرکز بوده اند، دیگر پاسخگوی الزامات زیست محیطی قرن بیست و یکم نیستند. این مقاله مروری با هدف ارائه یک چارچوب جامع، به بررسی و تحلیل ادبیات پژوهشی در حوزه لجستیک شهری سبز می پردازد و یک مدل مفهومی یکپارچه برای مدیریت پایدار ناوگان خدمات شهری طراحی می کند. این مدل بر سه ستون اصلی استوار است: ۱) بهینه سازی فناورانه، شامل گذار به وسایل نقلیه پاک (برقی و گازسوز)، پیاده سازی سامانه های مسیریابی هوشمند و بهره گیری از اینترنت اشیاء برای پایش آنی؛ ۲) تعالی عملیاتی، متمرکز بر طراحی شبکه های یکپارچه، تلفیق عملیات (مانند حمل معکوس) و آموزش رانندگان برای رانندگی بهینه؛ و ۳) حاکمیت و سیاست گذاری راهبردی، که شامل تدوین مقررات زیست محیطی (مانند مناطق کم آلاینده)، ایجاد سازوکارهای تشویقی و پیوند دادن لجستیک پسماند با اصول اقتصاد چرخشی است. یافته های این بررسی نشان می دهد که موفقیت در گذار به لجستیک شهری سبز، مستلزم یک نگرش سیستمی و یکپارچه است که در آن، فناوری، فرآیندها و سیاست ها در هماهنگی کامل با یکدیگر عمل کنند. این مدل پیشنهادی می تواند به عنوان یک نقشه راه برای مدیران شهری جهت کاهش ردپای کربن، بهبود کیفیت زندگی شهروندان و افزایش کارایی اقتصادی ناوگان خدمات شهری مورد استفاده قرار گیرد.واژگان کلیدی: لجستیک شهری سبز، ناوگان خدمات شهری، مدیریت پسماند، بهینه سازی مسیر، اقتصاد چرخشی، حمل ونقل پایدار، شهر هوشمند.