رابطه بین کیفیت خواب و سلامت روان با عملکرد تحصیلی در دانش آموزان دوره ابتدایی و راهنمایی: بررسی تفاوت های جنسیتی و تاثیر مداخله های بهداشت خواب

چکیده فارسی هدف این پژوهش رابطه بین کیفیت خواب و سلامت روان با عملکرد تحصیلی در دانش آموزان دوره ابتدایی و راهنمایی را با درنظرگرفتن تفاوت های جنسیتی و اثر مداخله های بهداشت خواب بررسی می کند. پژوهش از طراحی ترکیبی-اکتشافی استفاده می کند که در قالب یک مطالعه مقایسه ای-تجربی با گروه شاهد و گروه مداخله انجام می شود تا نحوه اثر مداخله های بهداشت خواب بر متغیرهای خواب، سلامت روان و پیشرفت تحصیلی ارزیابی شود. ابزارهای اندازه گیری شامل پرسشنامه کیفیت خواب (PSQI)، مقیاس سلامت روانی-اجتماعی کودکانه و نوجوانانه یا SDQ و مقیاس عملکرد تحصیلی استاندارد بود. یافته های اولیه نشان می دهد که کیفیت خواب بدتر با مشکلات سلامت روانی (مثل اضطراب و افسردگی) و با کارکرد تحصیلی پایین تر همبستگی منفی معناداری دارد و این رابطه در گروه های با سطح تحصیلی مختلف جنسیتی تفاوت های قابل توجهی نشان می دهد. مداخله بهداشت خواب که شامل آموزش های رفتارهای خواب، بهبود محیط خواب و تنظیم ساعات خواب بود، در هر دو دوره ابتدایی و راهنمایی بهبود معناداری را در PSQI، کاهش نمرات SDQ و افزایش نمرات عملکرد تحصیلی به طور کلی به همراه داشت. تحلیل های مسیر نشان داد که نقش میانجی سلامت روان در رابطه بین کیفیت خواب و عملکرد تحصیلی وجود دارد و اثر مستقیم کیفیت خواب بر تحصیل نیز مشاهده شد. تفاوت های جنسیتی در اثرات مداخله به طور قابل توجهی ظاهر شد؛ به طوری که دختران از بهبودهای خواب و سلامت روانی بیشتری نسبت به پسران بهره مند شدند. این نتایج با مدل های نظری مبتنی بر چارچوب های زیستی-روانی-اجتماعی و همچنین تئوری بهداشت خواب همسو است و تاکید می کند که مداخلات چندبعدی با حضور مدرسه و خانواده می تواند به بهبود سلامت روان و موفقیت تحصیلی در سطوح مختلف سنی منجر شود. آثار پژوهشی این مطالعه می تواند به سیاست گذاری آموزشی و طراحی خدمات مشاوره ای مدارس با رویکردهای جنسیتی و تفاوت های سطح بندی نیازها کمک کند. این مطالعه با محدودیت هایی مانند نمونه گیری محدود به دو مدرسه و مدت پیگیری کوتاه مواجه است و پیشنهاد می شود در پژوهش های آینده به توسعه مداخله های بلندمدت و بررسی سازوکارهای میانجی و یا میانجی گری خانوادگی-مدرسه ای توجه بیشتری شود. کلید واژه ها: کیفیت خواب، سلامت روان، عملکرد تحصیلی، جنسیت، بهداشت خواب.

کلیدواژه ها:

کیفیت خواب ، سلامت روان ، عملکرد تحصیلی ، جنسیت