تاثیر فعالیت های فوق برنامه، مهارت های اجتماعی، اعتماد به نفس و تعاملات خانوادگی بر رشد شخصیت دانش آموزان

پژوهش حاضر با هدف بررسی تاثیر فعالیت های فوق برنامه، مهارت های اجتماعی، اعتماد به نفس و تعاملات خانوادگی بر رشد شخصیت دانش آموزان طراحی شد. رشد شخصیت، فرایندی چندبعدی است که تحت تاثیر عوامل فردی، اجتماعی و محیطی قرار می گیرد و نقش مهمی در شکل گیری هویت، توانمندی های فردی و موفقیت تحصیلی دانش آموزان دارد (Erikson, ۱۹۶۸). فعالیت های فوق برنامه به عنوان فرصت هایی خارج از کلاس درس، مهارت های اجتماعی، همکاری گروهی و مشارکت فعال دانش آموزان را تقویت می کند و زمینه ساز توسعه شخصیتی سالم است (Eccles & Barber, ۱۹۹۹). مهارت های اجتماعی شامل توانایی برقراری ارتباط موثر، همکاری، همدلی و حل مسئله بین فردی است که تاثیر مستقیمی بر اعتماد به نفس و تعامل با دیگران دارد (Gresham & Elliott, ۱۹۹۰).اعتماد به نفس به عنوان شاخصی از خودباوری و احساس ارزشمندی، نقش مهمی در رشد شخصیت دارد و می تواند اثر فعالیت های فوق برنامه و مهارت های اجتماعی را تقویت یا تضعیف کند (Bandura, ۱۹۹۷). تعاملات خانوادگی شامل حمایت، ارتباط موثر، نظارت و همراهی والدین است که بر ساختار روانی و اجتماعی دانش آموزان اثرگذار است و می تواند اثر عوامل فردی و محیطی را بر رشد شخصیت تقویت کند (Steinberg, ۲۰۰۱).این پژوهش از نوع توصیفی-همبستگی بود و جامعه آماری آن شامل دانش آموزان مقطع متوسطه دوم در شهرهای بزرگ کشور بود. نمونه ای ۴۵۰ نفری با روش نمونه گیری خوشه ای انتخاب شد. ابزار گردآوری داده ها شامل پرسشنامه فعالیت های فوق برنامه، مقیاس مهارت های اجتماعی، پرسشنامه اعتماد به نفس، پرسشنامه تعاملات خانوادگی و مقیاس رشد شخصیت بود. پایایی ابزارها با آلفای کرونباخ بالاتر از ۰/۸۵ و روایی آن ها از طریق تحلیل عاملی تاییدی تایید شد.یافته ها نشان داد فعالیت های فوق برنامه و مهارت های اجتماعی رابطه مثبت و معناداری با رشد شخصیت دارند، اعتماد به نفس نقش میانجی جزئی دارد و تعاملات خانوادگی اثر تقویت کننده ای بر رشد شخصیت ایفا می کند. تحلیل مسیر نشان داد بیشترین اثر مستقیم رشد شخصیت مربوط به مهارت های اجتماعی است و فعالیت های فوق برنامه از طریق افزایش مهارت های اجتماعی و اعتماد به نفس بر رشد شخصیت اثرگذارند.نتایج پژوهش تاکید می کند که توسعه مهارت های اجتماعی، برنامه های فعالیت های فوق برنامه متنوع و ایجاد تعامل مثبت والدین با دانش آموزان می تواند رشد شخصیت آنان را بهبود دهد و زمینه ساز موفقیت های تحصیلی و اجتماعی شود.

کلیدواژه ها:

فعالیت های فوق برنامه ، مهارت های اجتماعی ، اعتماد به نفس ، تعاملات خانوادگی ، رشد شخصیت