بررسی تاثیر برنامه آموزش تلفیقی علوم زیستی و سواد محیط زیستی بر نگرش و رفتار محیط زیستی دانش آموزان

هدف این پژوهش، طراحی و سنجش اثربخشی یک برنامه آموزش تلفیقی مبتنی بر مفاهیم علوم زیستی و سواد محیط زیستی بر نگرش و رفتار محیط زیستی دانش آموزان در دو مقطع ابتدایی (پنجم) و متوسطه دوم (یازدهم تجربی) بود. این مطالعه به روش نیمه آزمایشی با طرح پیش آزمون-پس آزمون با گروه های کنترل اجرا شد. جامعه آماری شامل دانش آموزان پایه پنجم ابتدایی و یازدهم رشته علوم تجربی شهرستان باوی در سال تحصیلی ۱۴۰۴-۱۴۰۳ بود که با روش نمونه گیری خوشه ای چندمرحله ای، ۱۲۰ دانش آموز (۶۰ نفر از هر مقطع؛ در هر مقطع ۳۰ نفر گروه آزمایش و ۳۰ نفر گروه کنترل) انتخاب شدند. برنامه آموزشی تلفیقی به مدت ۱۰ جلسه ۵۰ دقیقه ای برای گروه های آزمایش اجرا شد. محتوای برنامه برای مقطع ابتدایی، بر مفاهیم ملموس (مانند چرخه آب، زباله و بازیافت، تنوع حیوانات محلی) با روش های قصه، بازی و نقاشی، و برای مقطع متوسطه، بر مفاهیم عمیق تر (مانند تغییرات اقلیمی، تنوع زیستی، ژنتیک و حفاظت) با روش های پروژه، بحث گروهی و تحلیل موردی استوار بود. ابزارهای پژوهش شامل پرسشنامه استاندارد نگرش محیط زیستی (Dunlap et al., ۲۰۰۰) و پرسشنامه محقق ساخته رفتار محیط زیستی (با مولفه های صرفه جویی در مصرف، بازیافت، مسئولیت پذیری اجتماعی) بود. روایی و پایایی ابزارها تایید شد (آلفای کرونباخ بین ۰.۸۲ تا ۰.۸۷). داده ها با استفاده از تحلیل کوواریانس چندمتغیره (MANCOVA) تحلیل شدند. یافته ها نشان داد که برنامه آموزشی تاثیر معناداری بر بهبود نگرش و رفتار محیط زیستی در هر دو مقطع داشته است (۰.۰۰۱ > P). بهبود نگرش در مقطع متوسطه و بهبود رفتار در مقطع ابتدایی بارزتر بود. تحلیل تعامل نشان داد که تلفیق محتوای علمی مرتبط با زیست بوم محلی (مانند تالاب های خوزستان) با فعالیت های عملی، بیشترین تاثیر را بر احساس مسئولیت پذیری دانش آموزان داشته است. این پژوهش بر ضرورت گنجاندن آموزش های تلفیقی علوم و محیط زیست، متناسب با سطح شناختی دانش آموزان و شرایط زیست بومی منطقه، در برنامه درسی رسمی تاکید می کند.

کلیدواژه ها:

آموزش تلفیقی ، علوم زیستی ، سواد محیط زیستی ، نگرش محیط زیستی ، دانش آموزان ابتدایی و متوسطه.