نقش بازی های آموزشی در تقویت مهارت های تفکر خلاق و انتقادی در دانش آموزان

در عصر دانش محور امروز، توانایی های شناختی فراتر از حفظ و نقل اطلاعات، به ویژه تفکر خلاق و نقادانه، به عنوان مهارت های حیاتی برای سازگاری با چالش های پیچیده ی زندگی و کار مطرح شده اند. نظام های آموزشی مدرن، از جمله نظام آموزشی ایران، با ضرورت تحول در روش های تدریس مواجه هستند تا از الگوهای سنتی مبتنی بر سخنرانی و حفظ گرایی فاصله گرفته و به سمت محیط های یادگیری فعال، پویا و مشارکتی حرکت کنند. در این میان، بیان مسئله اصلی این است که چگونه می توان فضای کلاس درس را به بستری موثر برای پرورش این دو مهارت کلیدی تبدیل کرد؟ یکی از راهبردهای نوین و امیدبخش، به کارگیری بازی های آموزشی است که با ادغام اصول یادگیری با عناصر انگیزشی و لذت بخش بازی، زمینه ساز مشارکت فعال دانش آموزان و کشف راه حل های نوین می شود. اهمیت و ضرورت این پژوهش از این واقعیت ناشی می شود که سنت های آموزشی رایج اغلب فضایی برای آزمون و خطا، تردید سازنده و تفکر واگرا فراهم نمی کنند و این امر می تواند به تدریج خلاقیت ذاتی کودکان و توانایی آن ها در تحلیل منتقدانه ی مسائل را تضعیف نماید. بازی های آموزشی، با ایجاد موقعیت های مسئله محور و شبیه سازی شده، به دانش آموزان اجازه می دهند تا در محیطی امن و بدون ترس از شکست، ایده های خود را آزمایش کرده، فرضیه ها بسازند و با دیدگاه های متفاوت روبه رو شوند. این فرآیند نه تنها یادگیری مفاهیم درسی را عمیق تر می کند، بلکه به طور همزمان، مهارت های استدلال، تحلیل، سنتز و ارزیابی—ستون های تفکر نقادانه—را تقویت می نماید. بنابراین، بررسی سیستماتیک نقش بازی های آموزشی در توسعه ی هم زمان تفکر خلاق و نقادانه در فضای کلاس درس، نه تنها از منظر نظری ارزشمند است، بلکه می تواند راهگشای طراحی روش های تدریس نوین و اثربخش برای معلمان و برنامه ریزان درسی باشد. این پژوهش در پی پاسخ به این سوال کلیدی است که چگونه طراحی و اجرای هدفمند بازی های آموزشی می تواند به عنوان یک مداخله ی آموزشی موثر، شکاف بین اهداف آموزشی مورد نیاز جامعه و روش های سنتی تدریس را پر کند و نسلی آینده نگر، خلاق و تحلیل گر پرورش دهد.

کلیدواژه ها:

بازی های آموزشی ، تفکر خلاق ، تفکر نقادانه ، فضای کلاس درس ، مهارت های شناختی.