آسیب شناسی نظام مشاوره و راهنمایی تحصیلی در مدارس و ارائه الگوی بهبود

نظام مشاوره و راهنمایی تحصیلی به عنوان یکی از ارکان اساسی نظام آموزشی، نقش بسزایی در شکوفایی استعدادها، هدایت تحصیلی دانش آموزان و ارتقای کیفیت آموزش ایفا می کند. با این حال، شواهد میدانی و پژوهش های انجام شده نشان می دهد که این نظام در ایران با چالش ها و آسیب های متعددی مواجه است که کارآمدی آن را به شدت کاهش داده است. پژوهش حاضر با هدف شناسایی و تحلیل آسیب های موجود در نظام مشاوره و راهنمایی تحصیلی مدارس و ارائه الگوی بهبود مبتنی بر شواهد انجام شده است. این مطالعه با رویکرد کیفی-کمی و با استفاده از روش های پیمایشی، مصاحبه عمیق و تحلیل اسنادی به بررسی وضعیت موجود پرداخته است. یافته های پژوهش نشان می دهد که آسیب های ساختاری شامل کمبود مشاوران متخصص، نسبت نامتناسب مشاور به دانش آموز، فقدان زیرساخت های فیزیکی مناسب و ضعف در نظام های اطلاعاتی؛ آسیب های فرآیندی نظیر عدم اجرای صحیح برنامه های راهنمایی، تمرکز بر مسائل انضباطی به جای مشاوره تخصصی، و نبود پیگیری منظم؛ و آسیب های فرهنگی-اجتماعی از جمله کم رنگ بودن جایگاه مشاور در نظام آموزشی، عدم باور خانواده ها به اهمیت مشاوره و فرهنگ ضعیف مراجعه جویی، از مهم ترین موانع کارآمدی این نظام هستند. همچنین آسیب های آموزشی و حرفه ای شامل ضعف در دوره های ضمن خدمت، فقدان نظام ارزیابی عملکرد مشاوران و عدم به روزرسانی دانش تخصصی نیز شناسایی شد. بر اساس یافته ها، الگوی بهبود پیشنهادی شامل پنج محور اصلی است: بازنگری ساختار سازمانی و تخصیص منابع کافی، ارتقای صلاحیت های حرفه ای مشاوران از طریق آموزش های مستمر، توسعه زیرساخت های فناورانه و اطلاعاتی، بهبود فرآیندهای مشاوره ای با تاکید بر رویکردهای پیشگیرانه و توسعه ای، و فرهنگ سازی و افزایش مشارکت ذی نفعان شامل خانواده ها، معلمان و مدیران. این الگو با تاکید بر رویکرد سیستمی و یکپارچه، چارچوبی جامع برای بهبود کیفیت خدمات مشاوره ای در مدارس ارائه می دهد که می تواند به عنوان نقشه راه برای سیاست گذاران و مجریان نظام آموزشی مورد استفاده قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

آسیب شناسی ، مشاوره تحصیلی ، راهنمایی تحصیلی ، نظام آموزشی ، الگوی بهبود ، مدارس