آینده پژوهی مدرسه در عصر هوش مصنوعی: سناریونگاری تحول نقش معلم و دانش آموز

این پژوهش به بررسی ژرفانگر و نظام مند آینده احتمالی نهاد مدرسه تحت تاثیر شتاب فزاینده هوش مصنوعی می پردازد، با تمرکز ویژه بر تحول بنیادین نقش های سنتی معلم و دانش آموز. با عبور از گفتمان های ساده انگارانه که یا هوش مصنوعی را به عنوان «جانشین نهایی معلم» تصویر می کنند یا آن را به عنوان ابزاری کم اهمیت در حاشیه می نگرند، این مقاله با اتخاذ رویکرد آینده پژوهی و روش سناریونگاری، به ترسیم چشماندازهای متکامل و محتمل برای دهه های پیش رو اقدام می کند. استدلال مرکزی مقاله بر این مبنا استوار است که هوش مصنوعی، نه صرفا یک فناوری جدید، بلکه یک «عامل تحول پارادایمی» است که ماهیت «دانش»، «یادگیری»، «تدریس» و «فضای آموزشی» را بازتعریف خواهد کرد. در این چارچوب، نقش معلم از «منبع انحصاری دانش و انتقال دهنده اطلاعات» به سمت نقش های پیچیده تر و حیاتی تری مانند «طراح تجربه یادگیری شخصی شده»، «مربی هوش هیجانی و اخلاقی»، «تسهیل گر همکاری انسان-ماشین»، و «مفسر و بسط دهنده خروجی های الگوریتمی» تحول خواهد یافت. به موازات این، دانش آموز از «مصرف کننده منفعل برنامه درسی ثابت» به «کارآفرین یادگیری خودراهبر»، «همکار خلاق با سیستم های هوشمند» و «شهروند دیجیتالی مسئول در عصر الگوریتم ها» تبدیل می شود. این مقاله چهار سناریوی محتمل—از ادغام تدریجی تا تحول رادیکال—را بر اساس دو محور «میزان پذیرش فناوری» و «تمرکز بر ارزش های انسانی» تحلیل می کند. چالش های پیش رو، شکاف عمیق دیجیتالی-شناختی، مسائل اخلاقی مربوط به حریم خصوصی و سوگیری الگوریتمی، مقاومت در برابر تغییر، و بحران بازتعریف هویت حرفه ای معلمان را در بر می گیرد. راهکارهای ارائه شده بر لزوم سرمایه گذاری بلندمدت بر «سواد AI» برای همه ذی نفعان، طراحی چارچوب های اخلاقی، و بازمهندسی برنامه درسی حول محور مهارت های منحصربه فرد انسانی تاکید دارند. نتیجه گیری حاکی از آن است که آینده مطلوب در «یادگیری هم افزا» نهفته است؛ پارادایمی که در آن هوش بشری و مصنوعی نه در رقابت، بلکه در همکاری برای حل مسائل پیچیده و پرورش عمیق ترین ظرفیت های انسانی تعامل می کنند.

کلیدواژه ها:

آینده پژوهی آموزشی ، هوش مصنوعی در آموزش ، تحول نقش معلم ، یادگیری خودراهبر ، سناریونگاری ، یادگیری هم افزا ، شخصی سازی آموزش ، اخلاق هوش مصنوعی ، مربیگری شناختی ، شهروندی دیجیتالی.