سواد دیجیتال انتقادی: ضرورت آموزش تشخیص اخبار جعلی و امنیت سایبری به دانش آموزان

این پژوهش به تحلیل عمیق و فوریت آموزش سواد دیجیتال انتقادی با تاکید بر دو مولفه محوری آن—تشخیص اخبار جعلی و امنیت سایبری—به دانش آموزان در نظام های آموزشی معاصر می پردازد. در عصری که مرزهای بین واقعیت و ساختگی در فضای دیجیتال روزبه روز محوتر می شود و تهدیدات سایبری به پدیده ای همه گیر تبدیل شده است، دانش آموزان نه تنها به مهارت های فنی استفاده از ابزارها، بلکه به یک ذهنیت تحلیلگر، پرسشگر و مقاوم نیازمندند. مقاله حاضر با رویکردی فلسفی-تربیتی و با تکیه بر نظریه های انتقادی رسانه، روانشناسی شناختی و امنیت اطلاعات، استدلال می کند که سواد دیجیتال انتقادی، یک صلاحیت بنیادین برای شهروندی فعال، مسئول و امن در قرن بیست ویکم است. این مقاله نشان می دهد که در معرض قرارگیری بی وقفه دانش آموزان با حجم عظیمی از اطلاعات دستکاری شده، الگوریتم های سفارشی ساز و تهدیدات پیچیده سایبری، آنان را در معرض خطر شکل گیری جهان بینی تحریف شده، تصمیم گیری نادرست، قربانی کلاهبرداری های دیجیتال و حتی آسیب پذیری های امنیتی ملی قرار می دهد. یافته ها حاکی از آن است که آموزش منظم و زودهنگام مهارت هایی چون ارزیابی منبع، شناسایی مغالطه های منطقی، درک سوگیری الگوریتمی، حفاظت از داده های شخصی و اصول امنیت سایبری پایه، نه تنها می تواند مقاومت شناختی دانش آموزان را در برابر عملیات روانی افزایش دهد، بلکه آنان را به عوامل فعال در خلق فضای آنلاین سالم تر تبدیل کند. با این حال، این مهم با چالش های گسترده ای از جمله کمبود معلمان آموزش دیده، حساسیت های سیاسی و فرهنگی حول بحث «حقیقت»، پیچیدگی فنی موضوعات امنیت سایبری، و اولویت دهی سنتی به دروس پایه روبرو است. مقاله با ارائه راهکارهایی یکپارچه برای گنجاندن این آموزش ها در برنامه درسی، تربیت معلمان و مشارکت خانواده، نتیجه می گیرد که سرمایه گذاری در سواد دیجیتال انتقادی، در واقع سرمایه گذاری در بهداشت روانی جامعه، استحکام دموکراسی و امنیت جمعی در عصر دیجیتال است.

کلیدواژه ها:

سواد دیجیتال انتقادی ، اخبار جعلی ، اطلاعات نادرست ، امنیت سایبری ، شهروندی دیجیتال ، ارزیابی اطلاعات ، سوگیری الگوریتمی ، آموزش رسانه ای ، پساحقیقت ، مقاومت شناختی.