نقش مدارس در اجتماعی سازی سیاسی نسل جوان: تحلیل محتوای کتب مطالعات اجتماعی.

این پژوهش به بررسی عمیق و نظام مند نقش مدارس و به ویژه کتاب های درسی مطالعات اجتماعی در فرآیند اجتماعی سازی سیاسی نسل جوان می پردازد. با اتخاذ رویکردی تحلیلی-انتقادی و با استفاده از روش تحلیل محتوای کیفی، این مقاله استدلال می کند که کتاب های درسی مطالعات اجتماعی (یا معادل آن در نظام های آموزشی مختلف) نه تنها حاملان خنثی و بی طرف دانش تاریخی و جغرافیایی، بلکه ابزارهای قدرتمند و ساختاریافته ای برای انتقال ایدئولوژی، شکل دهی هویت جمعی و القای الگوهای مطلوب شهروندی از نسل حاکم به نسل آینده هستند. مدرسه، به عنوان نهاد واسط بین خانواده و جامعه سیاسی، از طریق محتوای رسمی برنامه درسی، آیین ها، نمادها و روابط قدرت در کلاس درس، به طور غیرقابل اجتنابی در فرآیند «سیاسی شدن» دانش آموزان مشارکت دارد. این مقاله با تحلیل لایه های پنهان و آشکار محتوای کتب مطالعات اجتماعی—با تمرکز بر مفاهیمی چون ملیت، حکومت، قانون، حقوق و تکالیف، مشارکت، هویت، دشمن و دوست، و روایت تاریخ—در پی کشف این مسئله است که چه الگوهای سیاسی، چه نوعی از شهروندی (منفعل، فعال، منتقد، مطیع) و چه روایتی از گذشته و حال به دانش آموزان عرضه می شود. یافته ها حاکی از آن است که این محتواها اغلب در جهت بازتولید نظم سیاسی موجود، ایجاد وفاداری ملی و ترویج شهروندی قانون مدار و کم کنش طراحی شده اند، در حالی که از پرداختن به مفاهیمی چون نقد قدرت، نابرابری ساختاری، تعارض مشروع اجتماعی و مکانیسم های تغییر سیاسی غفلت می ورزند. چالش اصلی، تعادل ظریف بین ضرورت ایجاد انسجام اجتماعی از یک سو و پرورش روحیه نقاد و مشارکت جوی فعال از سوی دیگر است. راهکارهای ارائه شده بر بازنگری محتوای کتاب ها با رویکرد چندصدایی، گفتمان انتقادی، معرفی مکانیسم های واقعی تغییر و تقویت مهارت های تفکر سیاسی تاکید دارند. نتیجه گیری نهایی بر این نکته تاکید می کند که اجتماعی سازی سیاسی اصیل، نه القای ایدئولوژی، بلکه توانمندسازی نسل جوان برای درک، نقد و مشارکت آگاهانه و مسئولانه در سرنوشت جمعی خویش است.

کلیدواژه ها:

اجتماعی سازی سیاسی ، مطالعات اجتماعی ، تحلیل محتوای کتاب درسی ، ایدئولوژی آموزشی ، شهروندی ، هویت ملی ، روایت تاریخی ، بازتولید فرهنگی ، نقد قدرت ، مشارکت سیاسی