رابطه تدریس معارف و تقویت هویت ملی مذهبی: یک تحلیل نظری و مفهومی

هویت ملی و مذهبی به عنوان دو رکن اساسی در ساختار اجتماعی و فرهنگی جوامع، به ویژه در جمهوری اسلامی ایران، نقشی انکارناپذیر در انسجام اجتماعی و تداوم تمدن ایفا می کنند. در این میان، نظام آموزشی و به طور خاص تدریس معارف اسلامی، وظیفه خطیر انتقال ارزش ها، باورها و هنجارهای دینی را بر عهده دارد که مستقیما با شکل گیری و تثبیت هویت فردی و جمعی در تعامل است. این پژوهش با رویکردی توصیفی-تحلیلی و بدون اتکا به داده های میدانی، به واکاوی رابطه میان آموزش معارف و تقویت مولفه های هویت ملی مذهبی می پردازد و نشان می دهد که چگونه درون مایه های آموزشی می توانند وفاداری به میهن و دین را در ذهنیت نسل جدید نهادینه کنند. بررسی مبانی نظری و ادبیات پژوهش حاکی از آن است که هویت یک پدیده ایستا نیست، بلکه فرآیندی پویا و ساختاریافته است که از طریق تعامل با نمادهای فرهنگی، تاریخی و مذهبی شکل می گیرد. تدریس معارف با تمرکز بر سیره اهل بیت (ع)، تاریخ غنی اسلامی و مفاهیم اخلاقی، بستری را فراهم می آورد که در آن دانش آموزان نه تنها هویت دینی خود را بازیابی می کنند، بلکه پیوند عمیقی با ملی و افتخارات تاریخی خویش برقرار می سازند. این پیوند باعث می شود تا ملی گرایی در قالب ارزش های اسلامی تفسیر شده و از شکل گیری ناسیونالیسم های کور و لائیک جلوگیری به عمل آید. تحلیل مفاهیم کلیدی نشان می دهد که تقویت هویت ملی مذهبی از طریق تدریس معارف، نیازمند برنامه ریزی دقیق و توجه به ابعاد شناختی، عاطفی و رفتاری یادگیرندگان است. وقتی محتوای آموزشی قادر باشد مفاهیم دینی را با واقعیت های اجتماعی و ملی پیوند زند، دانش آموزان درک روشن تری از جایگاه خود در جهان و مسئولیت شان نسبت به جامعه پیدا می کنند. در نهایت، این مقاله استدلال می کند که آموزش معارف به عنوان یک ابزار قدرتمند فرهنگی، می تواند در برابر تهاجمات فرهنگی و بحران های هویتی موجود در عصر حاضر، سپر دفاعی موثری را ایجاد نماید.

کلیدواژه ها:

هویت ملی مذهبی ، تدریس معارف ، نظام آموزشی ، انسجام اجتماعی