پایش خشکسالی کشاورزی با استفاده از داده های ماهواره ای و زمینی در دشت ارومیه

در این پژوهش روند خشکسالی در حوضه دریاچه ارومیه طی دوره ۲۰۰۱ تا ۲۰۲۴ با استفاده از ترکیب شاخص های هواشناسی و سنجش ازدور مورد ارزیابی قرار گرفت. خشکسالی هواشناسی با شاخص های SPI و SPEI و خشکسالی زراعی و پوشش گیاهی با استفاده از شاخص های VCI (بر پایه NDVI)، TCI (بر پایه دمای سطح زمین) و شاخص ترکیبی VHI پایش شد. نتایج نشان داد که سال های ۲۰۰۸، ۲۰۱۷، ۲۰۲۳ و به ویژه ۲۰۲۴ بحرانی ترین دوره های خشکسالی بوده اند؛ به طوری که در سال ۲۰۲۴ بیش از ۸۰ درصد منطقه دارای دمای بالاتر از ۳۱۵ کلوین و هم زمان مقادیر VCI و VHI کمتر از ۳۰ درصد ثبت شده است که نشانه بروز تنش شدید زراعی و کاهش توان زیستی پوشش گیاهی است.در مقابل، سال ۲۰۱۸ به عنوان سال بازیابی اکولوژیک ثبت شده و بیش از ۷۰ درصد منطقه دارای NDVI بالاتر از ۴/۰ و TCI در محدوده بدون تنش حرارتی بوده است. تحلیل مکانی–زمانی داده ها نشان می دهد که پس از سال ۲۰۲۱ شدت خشکسالی در منطقه از الگوی وابسته به بارش به الگوی غالبا حرارتی تغییر یافته و این امر باعث شده است که حتی در دوره های بارشی کوتاه مدت نیز پوشش گیاهی توان بازیابی کامل را نداشته باشد. بر این اساس، مدیریت خشکسالی در حوضه دریاچه ارومیه باید علاوه بر تامین منابع آبی، کنترل تنش حرارتی و کاهش دمای سطح زمین را به عنوان یک ضرورت راهبردی در نظر بگیرد.

کلیدواژه ها:

خشکسالی زراعی ، خشکسالی اقلیمی ، دشت ارومیه ، تحلیل خشکسالی