جنگ نامه خوانین کوه گیلویه اثر آخوند ملا نظرعلی، تقلیدی از شاهنامه فردوسی (معرفی و نقد)

بافت موقعیت جغرافیایی استان کهگیلویه و بویراحمد مبتنی بر روابط ایلی است. در میان طوایف این استان، بزرگ هر قبیله با لقب «کی» خطاب می شود که بازمانده القاب پادشاهان ایرانی و کیانیان است. به دلیل جایگاه ممتازی که شاهنامه فردوسی در این مرز و بوم داشته، الگوی رفتاری، روابط ایلی و طبقاتی بر مبنای داستان های شاهنامه تنظیم شده است و آثار مختلفی به نظم و نثر در این زمینه پدید آمده است. اثر حماسی «جنگ نامه خوانین کوه گیلویه» سروده آخوند ملا نظرعلی به پیروی از شاهنامه فردوسی، درباره نوع تفکر مردم آن روز، سیاست نظام حاکم، شیوه اداره مملکت بخصوص در عشایر و ایلات، وضعیت اقتصادی، نوع مالیات، باج، خراج، پیش کش، خصوصیات انتخاب حاکمان و خواست حکومت از حکام ولایات و ایالات است. نسخه خطی این جنگ نامه در سال های ۱۳۱۸ تا ۱۳۲۳ هجری قمری به دستور ولی خان ایل بیگی به خط نستعلیق و به قلم محمدابراهیم آخوند ملا نظرعلی تحریر یافته است. زمان وقوع رویدادهای کتاب مربوط به دوره ناصرالدین شاه و مظفرالدین شاه قاجار است و از سه داستان اصلی تشکیل شده است. از اهمیت این جنگ نامه می توان به اثرپذیری از وزن، سبک حماسی شاهنامه، بهره گیری از ساختار داستان های شاهنامه در روایت جنگ های محلی، و استفاده از واژگان محلی اشاره کرد. در کنار ارزش های ادبی و روایی اثر، اشکالات وزن و قافیه، اشتباهات دستوری از جمله عدم تطابق فعل با فاعل و قرار گرفتن سازه ها در جایگاهی نامناسب و همچنین، تعقیدات لفظی و معنوی، ضعف تالیف و اشتباه در ساختمان واژگان، از فصاحت و رسایی و درنتیجه زیبایی کلام کاسته است.

کلیدواژه ها:

شاهنامه فردوسی ، جنگ نامه خوانین کوه گیلویه ، آخوند ملانظرعلی ، معرفی و نقد