تاثیر تحولات دیجیتال بر انعقاد و اجرای معاهدات بین المللی: فرصت ها و چالش های حقوقی

تحولات پرشتاب فناوری های دیجیتال در دو دهه اخیر، چشم اندازی کاملا نوین برای حوزه حقوق بین الملل به ویژه در زمینه ی معاهدات و توافق نامه های فراملی ترسیم کرده اند. فناوری هایی همچون بلاک چین، قراردادهای هوشمند، امضاهای دیجیتال، رایانش ابری، و الگوریتم های رمزنگاری، نه تنها ابزارهایی فنی، بلکه به مثابه بنیان هایی معرفت شناختی برای بازتعریف فرآیندهای حقوقی محسوب می شوند. این فناوری ها از یک سو امکان اجرای دقیق، سریع و شفاف تعهدات قراردادی را فراهم آورده اند و از سوی دیگر، چالش هایی در حوزه مشروعیت، سازگاری با اصول حقوقی سنتی، و امنیت حقوقی ایجاد کرده اند.این مقاله با تکیه بر کنوانسیون وین ۱۹۶۹ در خصوص حقوق معاهدات و همچنین اسناد بین المللی مکمل نظیر دستورالعمل های UNCITRAL، به بررسی تطبیقی تاثیر فناوری های دیجیتال بر چرخه عمر معاهدات بین المللی پرداخته است. چرخه ای که از مرحله مذاکره و تنظیم آغاز شده و تا تصویب، اجرا، تفسیر و حتی انقضای معاهدات را دربر می گیرد. در این چارچوب، مطالعه ای کیفی تحلیلی صورت گرفته است که ضمن مرور ادبیات موجود، به تحلیل نمونه هایی از توافق نامه های دیجیتال در اتحادیه اروپا، شورای همکاری خلیج فارس و سایر نهادهای چندجانبه نیز می پردازد.در بخش فرصت ها، مواردی همچون استفاده از بلاک چین برای ثبت تغییرات و الحاقات معاهدات، اجرای خودکار مفاد توافق نامه ها از طریق قراردادهای هوشمند، ردیابی پایبندی دولت ها به تعهدات اقلیمی با بهره گیری از اینترنت اشیاء و داده های بزرگ، و امکان مستندسازی لحظه ای مذاکرات دیپلماتیک مطرح شده اند. این موارد می توانند نه تنها از نظر فنی، بلکه از حیث اعتمادسازی و پیشگیری از تفسیرهای سیاسی مورد بهره برداری قرار گیرند.در مقابل، چالش هایی از جمله عدم وجود قواعد فراملی برای شناسایی اسناد دیجیتال، تعارضات صلاحیتی، خطرات نفوذ و حملات سایبری، و تعلل نهادهای کلاسیک حقوقی در پذیرش ابزارهای فناورانه مورد بحث قرار گرفته اند. همچنین خلاهای موجود در آموزش های حقوقی و فنی برای دیپلمات ها و حقوقدانان، از موانع بنیادین در تحقق حکمرانی دیجیتال بین المللی ارزیابی شده اند.در پایان، مقاله بر ضرورت تدوین پروتکل های بین المللی جدید برای بهره گیری از ظرفیت های فناوری دیجیتال در چارچوب حقوق معاهدات تاکید کرده و بر لزوم هم افزایی میان دستگاهی، بازنگری در برنامه های آموزشی حقوق بین الملل، و تقویت دیپلماسی چندجانبه فناورانه به عنوان ضرورت های اجتناب ناپذیر در دوران گذار به نظم حقوقی دیجیتال تاکید می کند.

کلیدواژه ها:

فناوری های دیجیتال ، معاهدات بین المللی ، بلاک چین ، قراردادهای هوشمند ، امضاهای دیجیتال