نقش هوش مصنوعی در شناسایی و حمایت از دانش آموزان با نیازهای ویژه در سیستم آموزشی ایران

در نظام آموزشی ایران، شناسایی زودهنگام و ارائه حمایت های موثر به دانش آموزان با نیازهای ویژه – از جمله کسانی که با اختلالات یادگیری، طیف اوتیسم یا ناتوانی های جسمانی و حسی دست به گریبان هستند – همچنان یکی از مهم ترین چالش ها به شمار می رود. این پژوهش با هدف بررسی نقش هوش مصنوعی در ارتقای فرآیند شناسایی دقیق و ارائه حمایت های آموزشی شخصی سازی شده برای این گروه از دانش آموزان انجام پذیرفت. روش پژوهش از نوع نیمه آزمایشی با طرح پیش آزمون-پس آزمون همراه با گروه کنترل بود. جامعه آماری شامل دانش آموزان ثبت نام شده در مدارس استثنایی شهر تهران در سال تحصیلی ۱۴۰۴-۱۴۰۵ بود و نمونه ای به حجم ۱۲۰ نفر (۶۰ نفر در گروه آزمایش و ۶۰ نفر در گروه کنترل) به شیوه تصادفی خوشه ای چندمرحله ای انتخاب شد. ابزارهای گردآوری داده ها عبارت بودند از پرسشنامه استاندارد شناسایی نیازهای ویژه (بومی سازی شده بر مبنای DSM-۵) و یک سیستم هوش مصنوعی مبتنی بر الگوریتم های یادگیری ماشین جهت تحلیل داده های رفتاری و عملکرد تحصیلی. روایی ابزارها به صورت صوری و محتوایی توسط کارشناسان تایید گردید و پایایی آن ها با ضریب آلفای کرونباخ برابر با ۰.۸۷ به دست آمد. یافته های اصلی پژوهش نشان داد که بهره گیری از هوش مصنوعی دقت شناسایی اختلالات یادگیری را تا ۴۲ درصد افزایش داد (p < ۰.۰۰۱, t = ۵.۶۷) و عملکرد تحصیلی گروه آزمایش را به گونه ای معنادار بهبود بخشید (F = ۱۲.۴۵, p < ۰.۰۱, η² = ۰.۲۸). همچنین، تحلیل کیفی مصاحبه ها تم های اصلی شخصی سازی حمایت ها، افزایش انگیزه یادگیری و کاهش موانع دسترسی را برجسته ساخت. نتایج کلی حاکی از آن است که هوش مصنوعی می تواند به تحقق عدالت آموزشی و آموزش فراگیر در نظام آموزشی ایران یاری رساند، هرچند دستیابی به این هدف مستلزم غلبه بر محدودیت هایی چون کمبود زیرساخت های فناوری و آموزش ناکافی معلمان است. پیامدهای کاربردی این پژوهش شامل پیشنهاد ادغام ابزارهای هوش مصنوعی در برنامه ریزی های وزارت آموزش و پرورش و تدوین سیاست های اخلاقی مرتبط با کاربرد این فناوری در حوزه آموزش ویژه می باشد.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، دانش آموزان با نیازهای ویژه ، شناسایی زودهنگام ، حمایت آموزشی شخصی سازی شده ، آموزش فراگیر ، یادگیری تطبیقی ، نظام آموزشی ایران