بررسی تاثیر استفاده از دستیاران هوش مصنوعی بر انگیزش و عملکرد تحصیلی دانش آموزان متوسطه: یک مطالعه تجربی

در دنیای معاصر، پیشرفت های چشمگیر فناوری هوش مصنوعی، تحولات بنیادینی در نظام آموزش و پرورش به وجود آورده است. دستیاران هوش مصنوعی به عنوان ابزارهای نوین آموزشی، قابلیت ارائه محتوای یادگیری شخصی سازی شده، بازخورد فوری و تعاملی را دارا هستند که می تواند فرآیند آموزش را کارآمدتر و جذاب تر سازد. با این وجود، نگرانی هایی در خصوص احتمال ایجاد وابستگی، کاهش تلاش فردی و تاثیر بر خلاقیت دانش آموزان نیز مطرح است. پژوهش حاضر با هدف بررسی تاثیر استفاده از دستیاران هوش مصنوعی بر انگیزش تحصیلی و عملکرد تحصیلی دانش آموزان دوره متوسطه دوم به روش تجربی انجام گرفت. این مطالعه از نوع شبه تجربی با طرح پیش آزمون-پس آزمون همراه با گروه کنترل بود. جامعه آماری شامل کلیه دانش آموزان دوره متوسطه دوم شهر تهران در سال تحصیلی ۱۴۰۴-۱۴۰۳ بود و نمونه پژوهش به حجم ۱۲۰ نفر (۶۰ نفر در گروه آزمایش و ۶۰ نفر در گروه کنترل) از طریق روش نمونه گیری خوشه ای چندمرحله ای انتخاب شد. گروه آزمایش طی هشت جلسه آموزشی ۴۵ دقیقه ای، از دستیار هوش مصنوعی مبتنی بر مدل زبانی بزرگ (مانند ChatGPT) برای انجام تکالیف درسی و حل مسائل بهره برد، در حالی که گروه کنترل از روش های سنتی آموزشی استفاده کرد. ابزارهای پژوهش شامل پرسشنامه استاندارد انگیزش تحصیلی هارتر (۱۹۸۱) با نسخه بومی سازی شده و ضریب پایایی بالا (α = ۰.۸۵) و آزمون استاندارد عملکرد تحصیلی بود. داده ها با استفاده از آزمون t مستقل برای گروه های مستقل تحلیل شد. نتایج نشان داد که میانگین نمرات انگیزش تحصیلی در گروه آزمایش (M = ۸۵.۴, SD = ۱۰.۲) به طور معناداری بالاتر از گروه کنترل (M = ۷۲.۱, SD = ۱۲.۵) بود (t(۱۱۸) = ۵.۴۲, p < ۰.۰۰۱, d = ۰.۹۸). همچنین، عملکرد تحصیلی گروه آزمایش (M = ۱۸.۶, SD = ۲.۱) نسبت به گروه کنترل (M = ۱۵.۳, SD = ۲.۸) تفاوت معنادار و مثبتی را نشان داد (t(۱۱۸) = ۶.۸۱, p < ۰.۰۰۱, d = ۱.۱۲). این یافته ها بیانگر آن است که دستیاران هوش مصنوعی از طریق ارائه یادگیری تطبیقی، تقویت حس شایستگی و افزایش تعامل، می توانند انگیزش درونی و برون ریزی دانش آموزان را ارتقا داده و در نتیجه عملکرد تحصیلی آنان را بهبود بخشند. نتایج این پژوهش پیامدهای مهمی برای سیاست گذاری آموزشی، طراحی برنامه های درسی و آموزش معلمان دارد و پیشنهاد می شود استفاده از این ابزارها با رویکرد اخلاقی و نظارت شده در نظام آموزشی گنجانده شود. با وجود این، محدودیت هایی نظیر حجم نمونه محدود، تمرکز جغرافیایی بر یک شهر و عدم بررسی اثرات بلندمدت باید در تعمیم نتایج مد نظر قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

دستیاران هوش مصنوعی ، هوش مصنوعی در آموزش ، انگیزش تحصیلی ، عملکرد تحصیلی ، دانش آموزان متوسطه دوم ، یادگیری شخصی سازی شده ، مطالعه شبه تجربی