نقاط قوت و ضعف سیستم ارزیابی سنتی ایران در مقایسه با سیستم های مبتنی بر هوش مصنوعی

نظام ارزیابی آموزشی در ایران به طور سنتی بر پایه آزمون های کتبی استاندارد، نمره دهی کمی و امتحانات متمرکز استوار است. این رویکرد، ضمن برخورداری از مزایایی نظیر استانداردسازی، سهولت اجرا و امکان پوشش گسترده جمعیت دانش آموزی، با محدودیت های جدی مواجه است؛ از جمله ترویج یادگیری حفظی، بی توجهی به تفاوت های فردی دانش آموزان، نادیده گرفتن مهارت های نرم و خلاقیت، و ایجاد فشار روانی که می تواند به کاهش انگیزش و مشکلات سلامت روان منجر شود. در مقابل، پیشرفت های سریع فناوری هوش مصنوعی، زمینه ساز ظهور سیستم های ارزیابی نوین، پویا و شخصی سازی شده شده است. این سیستم ها با بهره گیری از تحلیل داده های بزرگ، یادگیری تطبیقی و الگوریتم های هوشمند، امکان ارائه بازخورد فوری، شناسایی دقیق نیازهای فردی و سنجش جامع تر پیشرفت تحصیلی را فراهم می کنند.پژوهش حاضر با هدف مقایسه نظام مند نقاط قوت و ضعف سیستم ارزیابی سنتی ایران با سیستم های مبتنی بر هوش مصنوعی، به روش مرور سیستماتیک ادبیات انجام گرفته است. جامعه پژوهش شامل مقالات فارسی موجود در پایگاه سیویلیکا و مقالات انگلیسی منتشرشده در پایگاه های معتبر بین المللی تا پایان سال ۱۴۰۴ بوده و نمونه نهایی شامل ۱۰ منبع داخلی و ۱۳ منبع خارجی معتبر انتخاب شده است. یافته های پژوهش نشان می دهد که سیستم سنتی در زمینه استانداردسازی، هزینه پایین و پوشش گسترده عملکرد موفقی دارد، اما در شخصی سازی، ارائه بازخورد مستمر و توجه به مهارت های قرن ۲۱ ضعیف عمل می کند. در مقابل، سیستم های مبتنی بر هوش مصنوعی در شخصی سازی مسیر یادگیری، بازخورد فوری و کاهش سوگیری های انسانی برتری چشمگیری دارند، هرچند با چالش هایی نظیر سوگیری الگوریتمی، مسائل اخلاقی حریم خصوصی، وابستگی به زیرساخت های دیجیتال و هزینه های بالا همراه هستند.نتایج پژوهش بر لزوم حرکت به سوی رویکردهای هیبریدی تاکید دارد که بتواند مزایای استانداردسازی سیستم سنتی را با پویایی و شخصی سازی هوش مصنوعی ترکیب کند. این پژوهش پیشنهاد می کند که سیاست گذاران آموزشی با تمرکز بر آموزش معلمان، اجرای پروژه های پایلوت و تدوین دستورالعمل های اخلاقی، زمینه ادغام تدریجی هوش مصنوعی در نظام ارزشیابی را فراهم آورند. پیامدهای این تحول می تواند شامل ارتقای کیفیت آموزش، کاهش نابرابری های آموزشی، افزایش انگیزش دانش آموزی و آماده سازی نیروی انسانی برای دنیای دیجیتال باشد.

کلیدواژه ها:

ارزیابی آموزشی ، ارزشیابی تحصیلی ، سیستم ارزیابی سنتی ، هوش مصنوعی ، یادگیری شخصی سازی شده ، یادگیری تطبیقی ، آموزش ایران