ارزیابی برنامه های آموزش ضمن خدمت معلمان ایران در حوزه فناوری های نوین (هوش مصنوعی و فضای مجازی)

در دنیای معاصر، فناوری های نوین به ویژه هوش مصنوعی و فضای مجازی، نقش محوری در تحول نظام های آموزشی ایفا می کنند و فرصت های بی سابقه ای برای شخصی سازی یادگیری، افزایش تعامل و ارتقای کیفیت آموزش فراهم می آورند. با این حال، بهره گیری موثر از این فناوری ها مستلزم برخورداری معلمان از شایستگی های دیجیتال پیشرفته است. در ایران، علی رغم تاکید اسناد بالادستی بر یکپارچه سازی فناوری در آموزش، بسیاری از معلمان با چالش های جدی در به کارگیری هوش مصنوعی و مدیریت ایمن فضای مجازی مواجه هستند. این پژوهش با هدف ارزیابی برنامه های آموزش ضمن خدمت معلمان ایران در حوزه فناوری های نوین (هوش مصنوعی و فضای مجازی) انجام شد تا میزان اثربخشی این برنامه ها در ارتقای شایستگی های حرفه ای معلمان بررسی گردد.پژوهش از نوع ترکیبی (کمی-کیفی) با رویکرد اکتشافی متوالی بود. جامعه آماری شامل تمامی معلمان شاغل در مدارس دولتی ایران در سال تحصیلی ۱۴۰۴-۱۴۰۵ بود. نمونه گیری به روش خوشه ای چندمرحله ای انجام شد و حجم نمونه ۳۵۰ نفر (با ۳۲۰ پرسشنامه معتبر) تعیین گردید. ابزارهای جمع آوری داده ها شامل پرسشنامه شایستگی هوش مصنوعی معلمان (بومی سازی شده با پایایی آلفای کرونباخ ۰.۸۷)، پرسشنامه سواد دیجیتال (با پایایی ۰/۸۴) و مصاحبه نیمه ساختاریافته با ۲۰ معلم بود.یافته های کمی نشان داد که سطح شایستگی معلمان در حوزه هوش مصنوعی پایین (میانگین ۲.۸۵ از ۵) و در حوزه فضای مجازی در سطح متوسط (میانگین ۳.۴۲ از ۵) قرار دارد. آزمون t مستقل تفاوت معناداری را بین معلمان شرکت کننده و غیرشرکت کننده در برنامه های ضمن خدمت نشان داد. (t(۳۱۸)=۵.۶۷,p<۰.۰۱,d=۰.۶۵) تحلیل کیفی نیز سه تم اصلی را استخراج کرد: کمبود محتوای کاربردی و عملی، ضعف زیرساخت های فنی و آموزشی، و ضرورت شخصی سازی برنامه ها بر اساس نیازهای معلمان.نتایج کلی حاکی از آن است که برنامه های آموزش ضمن خدمت فعلی نتوانسته اند شایستگی های لازم را به طور موثر در معلمان ایجاد کنند. بنابراین، بازطراحی این برنامه ها با تاکید بر آموزش های عملی، پروژه محور و مبتنی بر کاربردهای واقعی هوش مصنوعی و ایمنی فضای مجازی ضروری به نظر می رسد. این تغییرات می تواند به ارتقای کیفیت آموزش، تقویت توسعه حرفه ای معلمان و در نهایت بهبود عملکرد نظام آموزشی ایران منجر شود

کلیدواژه ها:

آموزش ضمن خدمت معلمان ، هوش مصنوعی آموزشی ، فضای مجازی ، شایستگی دیجیتال ، سواد هوش مصنوعی ، توسعه حرفه ای معلمان ، فناوری های نوین آموزشی