یادگیری عاطفی-اجتماعی (SEL) و سلامت روان در عصر دیجیتال: طراحی مدل بین رشته ای برای مقابله با اضطراب تحصیلی در نوجوانان ایرانی

در عصر دیجیتال کنونی، نوجوانان ایرانی با چالش های متعدد و فزاینده ای در حوزه سلامت روان روبرو هستند که از جمله برجسته ترین آن ها، اضطراب تحصیلی است. این اضطراب تحت تاثیر عوامل گوناگون اجتماعی، عاطفی، فرهنگی و به ویژه فناوری های نوین دیجیتال تشدید می شود و می تواند پیامدهای جدی بر عملکرد تحصیلی، روابط اجتماعی و بهزیستی کلی این گروه سنی داشته باشد. پژوهش حاضر با هدف طراحی یک مدل بین رشته ای جامع مبتنی بر یادگیری عاطفی-اجتماعی (SEL) به منظور مقابله موثر با اضطراب تحصیلی در نوجوانان ایرانی انجام گرفته است. مسئله اصلی پژوهش، افزایش قابل توجه نرخ اضطراب تحصیلی در میان نوجوانان به دلیل فشارهای شدید تحصیلی، استفاده گسترده و گاهی افراطی از رسانه های دیجیتال، شبکه های اجتماعی و کمبود مهارت های لازم عاطفی-اجتماعی است که این عوامل به طور هم افزا بر سلامت روان تاثیر منفی می گذارند. اهمیت این مطالعه در پر کردن خلا پژوهشی موجود در زمینه ادغام رویکرد یادگیری عاطفی-اجتماعی با ملاحظات فرهنگی بومی ایرانی و چالش های عصر دیجیتال نهفته است، جایی که مطالعات پیشین غالبا بر جنبه های فردی یا جداگانه تمرکز داشته اند و کمتر به رویکردی یکپارچه و بین رشته ای پرداخته اند.روش شناسی این پژوهش از نوع ترکیبی (کمی و کیفی) و با رویکرد کاربردی بوده است. جامعه آماری شامل نوجوانان ۱۴ تا ۱۸ ساله شاغل به تحصیل در مدارس متوسطه شهر تهران بود که تعداد ۳۰۰ نفر از آنان به روش نمونه گیری خوشه ای چندمرحله ای انتخاب شدند. ابزارهای جمع آوری داده ها عبارت بودند از پرسشنامه استاندارد اضطراب تحصیلی (Academic Anxiety Scale) در نسخه بومی سازی شده با ضریب پایایی بالا و همچنین مصاحبه های نیمه ساختاریافته با نمونه ای هدفمند. مداخله آموزشی مبتنی بر SEL در قالب ۸ جلسه گروهی ۹۰ دقیقه ای اجرا شد و داده ها با استفاده از آمار توصیفی و استنباطی (مانند آزمون t جفت شده) و تحلیل تماتیک کیفی پردازش گردیدند.یافته های کلیدی پژوهش نشان داد که اجرای برنامه یادگیری عاطفی-اجتماعی منجر به کاهش معنادار سطح اضطراب تحصیلی و ارتقای قابل توجه مهارت های عاطفی-اجتماعی نظیر خودآگاهی، خودمدیریتی، آگاهی اجتماعی، مهارت های ارتباطی و تصمیم گیری مسئولانه شده است. در بخش کیفی نیز تم های اصلی استخراج شده شامل «فشارهای ناشی از فضای دیجیتال»، «نیاز به حمایت عاطفی-اجتماعی» و «تاثیر مهارت های SEL در تاب آوری» بودند که نقش میانجی سلامت روان را تایید کردند.در نتیجه، مدل بین رشته ای پیشنهادی که یادگیری عاطفی-اجتماعی را با اصول روانشناسی مثبت، آموزش مبتنی بر فناوری و ملاحظات فرهنگی ایرانی ادغام می کند، به عنوان ابزاری موثر و کاربردی برای کاهش اضطراب تحصیلی و ارتقای سلامت روان نوجوانان معرفی می گردد. پیامدهای عملی این پژوهش شامل پیشنهاد ادغام این مدل در برنامه های درسی و فوق برنامه مدارس، آموزش معلمان و مشاوران школьلی و تدوین سیاست های آموزشی مرتبط است. این مطالعه می تواند زمینه ساز پژوهش های آتی در حوزه سلامت روان دیجیتال محور باشد و به سیاست گذاران آموزشی در کاهش چالش های روانی نسل نوجوان کمک شایانی نماید.

کلیدواژه ها:

یادگیری عاطفی-اجتماعی (SEL) ، سلامت روان ، اضطراب تحصیلی ، نوجوانان ایرانی ، عصر دیجیتال ، مدل بین رشته ای ، مداخله آموزشی