کاربست اقتصاد آموزش و کارآفرینی دانش آموزی در تحقق اهداف سند تحول بنیادین: بررسی نقش برنامه های مهارت آموزی در پرورش نوآوری و مسئولیت پذیری اجتماعی

سند تحول بنیادین آموزش و پرورش به عنوان سند بالادستی نظام تعلیم و تربیت جمهوری اسلامی ایران، نقشه راهی جامع برای پرورش همه جانبه دانش آموزان ارائه می دهد و بر تحقق حیات طیبه از طریق توجه به ساحت های شش گانه تربیتی تاکید دارد. در این میان، ساحت اقتصادی و حرفه ای به عنوان یکی از ابعاد کلیدی، نیازمند توجه ویژه به مفاهیمی چون اقتصاد آموزش و کارآفرینی دانش آموزی است تا دانش آموزان را به افرادی نوآور، خلاق و دارای مسئولیت پذیری اجتماعی تبدیل کند. پژوهش حاضر با هدف بررسی کاربست اقتصاد آموزش و کارآفرینی دانش آموزی در تحقق اهداف سند تحول بنیادین، به طور خاص نقش برنامه های مهارت آموزی را در پرورش نوآوری و مسئولیت پذیری اجتماعی دانش آموزان مورد کاوش قرار می دهد. مسئله اصلی پژوهش، ضعف ادغام رویکردهای کارآفرینانه و اقتصادی در برنامه های درسی و فوق برنامه مدارس است که منجر به کمبود مهارت های عملی، کاهش روحیه نوآوری و ضعف در حس مسئولیت اجتماعی در میان دانش آموزان می گردد. اهمیت این پژوهش در پر کردن خلا موجود میان سیاست های کلان آموزشی مندرج در سند تحول و عملکرد عملی مدارس نهفته است؛ جایی که برنامه های مهارت آموزی می توانند به عنوان ابزاری موثر برای تقویت اقتصاد دانش بنیان و پرورش شهروندانی فعال و مسئول عمل کنند.روش شناسی پژوهش از نوع ترکیبی (کمی-کیفی) با رویکرد کاربردی است. جامعه آماری شامل کلیه دانش آموزان دوره متوسطه اول و دوم مدارس دولتی شهر تهران (حدود ۵۰۰ نفر شرکت کننده در برنامه های مهارت آموزی) بود که از میان آن ها، نمونه ای به حجم ۲۰۰ نفر به روش نمونه گیری خوشه ای چندمرحله ای انتخاب گردید. ابزارهای جمع آوری داده ها شامل پرسشنامه استاندارد بومی سازی شده بر پایه مقیاس های مرتبط با ارزیابی نوآوری و مسئولیت پذیری اجتماعی در چارچوب TIMSS (نسخه ۲۰۱۹) با ۳۰ گویه در مقیاس پنج درجه ای لیکرت و همچنین مصاحبه های نیمه ساختاریافته با ۲۰ معلم مجری برنامه های مهارت آموزی بود. ضریب پایایی پرسشنامه بر اساس آلفای کرونباخ ۰.۸۷به دست آمد. تحلیل داده های کمی با استفاده از نرم افزار SPSS نسخه ۲۶ و آزمون های آماری t مستقل و تحلیل واریانس یک طرفه (ANOVA) انجام شد، در حالی که داده های کیفی از طریق تحلیل تماتیک مورد بررسی قرار گرفتند.یافته های پژوهش نشان داد که مشارکت در برنامه های مهارت آموزی به طور معناداری سطح نوآوری دانش آموزان را افزایش می دهد (F = ۱۲.۴۵, p < ۰.۰۱, η² = ۰.۳۲) و همچنین مسئولیت پذیری اجتماعی آن ها را به نحو چشمگیری تقویت می کند (t = ۴.۵۶, p < ۰.۰۰۱). تحلیل کیفی نیز تم هایی چون «تقویت تفکر خلاق»، «توسعه حس تعهد اجتماعی» و «ایجاد انگیزه کارآفرینانه» را به عنوان نتایج اصلی برنامه های مهارت آموزی شناسایی کرد. در نهایت، نتایج پژوهش حاکی از آن است که ادغام سیستماتیک اقتصاد آموزش و کارآفرینی دانش آموزی در برنامه های مهارت آموزی می تواند به تحقق موثر اهداف سند تحول بنیادین، به ویژه در ساحت های اقتصادی-حرفه ای و اجتماعی-سیاسی کمک شایانی نماید. پیامدهای عملی این پژوهش شامل پیشنهاد بازنگری در برنامه درسی ملی، تقویت آموزش ضمن خدمت معلمان در حوزه کارآفرینی و طراحی برنامه های مهارت آموزی هدفمند است که در بلندمدت به توسعه پایدار اقتصادی و اجتماعی کشور منجر خواهد شد.

کلیدواژه ها:

سند تحول بنیادین ، اقتصاد آموزش ، کارآفرینی دانش آموزی ، برنامه های مهارت آموزی ، نوآوری ، مسئولیت پذیری اجتماعی ، تعلیم و تربیت کارآفرینانه