کاربرد واقعیت مجازی و افزوده (VR/AR) در آموزش فراگیر: فرصت ها و چالش ها برای دانش آموزان با نیازهای ویژه در مدارس ایران

در عصر حاضر، آموزش فراگیر به عنوان یکی از ارکان اصلی نظام های آموزشی پیشرفته شناخته می شود و بر فراهم آوردن فرصت های برابر یادگیری برای تمامی دانش آموزان، به ویژه افرادی که دارای نیازهای ویژه هستند، تاکید دارد. دانش آموزان با نیازهای ویژه اغلب با موانع متعددی در فرآیند یادگیری مواجه اند که این امر می تواند منجر به کاهش عملکرد تحصیلی و مهارت های اجتماعی آنان گردد. فناوری های واقعیت مجازی (VR) و واقعیت افزوده (AR) به عنوان ابزارهای نوآورانه و غوطه ورکننده، امکان ایجاد محیط های آموزشی تعاملی، شخصی سازی شده و مبتنی بر تجربه عملی را فراهم می آورند و می توانند مفاهیم پیچیده و انتزاعی را به شکلی عینی و قابل درک تبدیل کنند. این پژوهش با هدف بررسی فرصت ها و چالش های کاربرد واقعیت مجازی و واقعیت افزوده در آموزش فراگیر دانش آموزان با نیازهای ویژه در مدارس ایران انجام گرفت.روش شناسی پژوهش از نوع نیمه آزمایشی با طرح پیش آزمون و پس آزمون همراه با گروه کنترل بود. جامعه آماری شامل دانش آموزان با نیازهای ویژه (مانند اختلالات یادگیری خاص، کم توانی ذهنی و اختلال طیف اوتیسم) در مدارس ابتدایی و متوسطه شهر تهران بود. نمونه گیری به صورت تصادفی خوشه ای انجام شد و ۶۰ دانش آموز به دو گروه آزمایش (۳۰ نفر) و کنترل (۳۰ نفر) تخصیص یافتند. گروه آزمایش طی ۱۲ جلسه آموزشی ۴۵ دقیقه ای از برنامه های مبتنی بر VR/AR (شامل شبیه سازی های آموزشی در حوزه علوم تجربی و مهارت های اجتماعی) بهره مند شدند، در حالی که گروه کنترل از روش های آموزشی سنتی استفاده کرد. ابزارهای جمع آوری داده ها شامل آزمون های استاندارد عملکرد تحصیلی (نسخه بومی سازی شده اقتباس شده از TIMSS در حوزه ریاضیات و علوم) و پرسشنامه های معتبر مهارت های اجتماعی بودند.یافته های پژوهش نشان داد که کاربرد VR/AR به طور معناداری عملکرد تحصیلی دانش آموزان گروه آزمایش را بهبود بخشید و تفاوت میانگین ها از نظر آماری معنادار بود. همچنین، مهارت های اجتماعی، انگیزه یادگیری و سطح مشارکت دانش آموزان در گروه آزمایش افزایش چشمگیری داشت. با وجود این فرصت های ارزشمند، چالش هایی نظیر هزینه بالای تجهیزات، کمبود زیرساخت های فنی در مدارس، نیاز به آموزش تخصصی معلمان و محدودیت های دسترسی در مناطق محروم ایران شناسایی شد.در نتیجه، واقعیت مجازی و واقعیت افزوده می توانند به عنوان ابزارهای موثر در تحقق آموزش فراگیر عمل کنند و به کاهش شکاف آموزشی میان دانش آموزان با نیازهای ویژه و همسالان عادی کمک نمایند. این پژوهش بر لزوم سیاست گذاری های حمایتی، سرمایه گذاری در زیرساخت ها و برنامه ریزی برای ادغام این فناوری ها در برنامه های درسی مدارس تاکید دارد تا فرصت های برابر آموزشی برای همه دانش آموزان فراهم شود.

کلیدواژه ها:

واقعیت مجازی ، واقعیت افزوده ، آموزش فراگیر ، دانش آموزان با نیازهای ویژه ، فناوری های آموزشی نوین ، مهارت های اجتماعی ، مدارس ایران