مرور انتقادی رویکردهای آموزش احتمال و آمار در کتاب های درسی ریاضی متوسطه ایران و جهان

در عصر انفجار داده ها، سواد آماری به یکی از مولفه های اساسی شهروندی آگاه تبدیل شده و کتاب درسی به عنوان اصلی ترین رسانه آموزشی، نقش محوری در شکل دهی به این سواد دارد. این پژوهش با هدف مرور انتقادی و تطبیقی رویکردهای آموزش احتمال و آمار در کتاب های درسی ریاضی متوسطه ایران و جهان انجام شد. روش پژوهش، توصیفی-تحلیلی با رویکرد مطالعه تطبیقی و ابزار گردآوری داده ها، چک لیست تحلیل محتوای کیفی مبتنی بر چارچوب تفکر آماری بود. جامعه پژوهش شامل کتاب های درسی ایران (پایه های دهم تا دوازدهم) و نمونه های هدف مند از کشورهای آمریکا، انگلیس، سنگاپور، فنلاند و ژاپن می شد. یافته ها نشان داد رویکرد حاکم بر کتاب های درسی ایران، عمدتا محاسباتی-روشمدار و مبتنی بر انتقال مفاهیم مجرد و تمرین های ساختاریافته است. در مقابل، در نظام های آموزشی پیشرو، سه رویکرد غالب تفکرآماری و پژوهش محور (با تاکید بر چرخه کامل تحقیق)، مفهوم محور یکپارچه (با ادغام عمیق در مسائل پیچیده) و زمینه محور کاربردی (با پیوند به مسائل اجتماعی) مشاهده شد. شکاف اصلی در غیاب فعالیت های اکتشافی مبتنی بر داده های واقعی، عدم ادغام نظام مند فناوری و تمرکز بر ارزیابی های سطح پایین شناختی در نمونه ایرانی خلاصه می گردد. در نتیجه، آموزش احتمال و آمار در ایران برای همسویی با پارادایم نوین جهانی، نیازمند تحولی پارادایمیک از «انتقال محتوا» به سوی «پرورش تفکر آماری» است. این تحول مستلزم بازنگری همزمان در اهداف، محتوا، فعالیت های یادگیری و شیوه های ارزیابی می باشد.

کلیدواژه ها:

آموزش احتمال و آمار ، کتاب های درسی ریاضی ، دوره متوسطه ، مطالعه تطبیقی ، تفکر آماری ، سواد داده ای ، تحلیل محتوا.