تحلیل گفتمان انتقادی کتاب های درسی روانشناسی دوره متوسطه از منظر بازنمایی سلامت روان

این پژوهش با هدف تحلیل گفتمان انتقادی بازنمایی سلامت روان در کتاب های درسی روانشناسی دوره متوسطه انجام شد. مطالعه حاضر از چارچوب تحلیل گفتمان انتقادی فرکلاف و مدل سه بعدی (توصیف، تفسیر، تبیین) بهره برد و جامعه ی آماری آن را کلیه کتاب های درسی روانشناسی پایه های دهم، یازدهم و دوازدهم (چاپ های ۱۴۰۰-۱۴۰۲) تشکیل دادند. یافته ها نشان داد که بازنمایی سلامت روان در این متون عمدتا تحت سلطه چهار گفتمان اصلی است: گفتمان «پزشکی شدگی و انگ آمیز» که سلامت روان را در قالب مدل زیستی و بیماری محور تقلیل می دهد؛ گفتمان «هنجارمندی و کنترل اجتماعی» که سلامت را معادل انطباق بی چون وچرا با نظم موجود تعریف می کند؛ گفتمان «فردگرایی روان شناختی» که مسئولیت را به طور کامل بر عهده فرد می گذارد؛ و گفتمان «پیشگیری سطحی» که فاقد عمق کاربردی است. در پشت این گفتمان ها، ایدئولوژی های «تقلیل گرایی زیستی» و «حفظ وضع موجود» نهفته اند که پیامد اجتماعی اصلی آن ها تداوم انگ، غفلت از عوامل ساختاری موثر بر سلامت روان و محدود کردن درک دانش آموزان از ابعاد اجتماعی این مفهوم است. این بازنمایی با پارادایم های نوین جهانی آموزش سلامت روان که بر جامعیت، کاهش انگ، تاکید بر عوامل اجتماعی و تاب آوری به مثابه یک حق بشری تاکید دارند، فاصله ای معنادار دارد. در نتیجه، بازنگری بنیادین در برنامه ریزی درسی، بازتالیف محتوا با رویکردی توانمندساز و غیرانگ زا، و توانمندسازی معلمان برای تدریس انتقادی این مباحث، ضروری به نظر می رسد.

کلیدواژه ها:

تحلیل گفتمان انتقادی ، سلامت روان ، کتاب های درسی ، روانشناسی ، آموزش متوسطه ، بازنمایی ، انگ زدایی.