شناسایی ادراک دانش آموزان از فضاهای مشترک مدرسه و تاثیر آن بر روابط اجتماعی

هدف اصلی این پژوهش شناسایی ادراک دانش آموزان از فضاهای مشترک مدرسه و سنجش تاثیر این ادراک بر کیفیت روابط اجتماعی آنان بود. این مطالعه با رویکرد ترکیبی اکتشافی متوالی در بین دانش آموزان دوره متوسطه دوم شهر تهران در سال تحصیلی ۱۴۰۳-۱۴۰۲ انجام شد. در فاز کیفی، با ۳۶ دانش آموز مصاحبه نیمه ساختاریافته عمیق انجام و داده ها با روش تحلیل مضمون بررسی شدند. در فاز کمی، ۳۷۰ دانش آموز به روش نمونه گیری خوشه ای انتخاب و با استفاده از پرسشنامه های محقق ساخته ادراک از فضا و پرسشنامه استاندارد روابط اجتماعی مورد سنجش قرار گرفتند. یافته های کیفی سه مولفه اصلی ادراک از فضا را آشکار کرد: جذابیت و نشاط آفرینی، احساس امنیت و آرامش، و انعطاف پذیری و تعامل پذیری. تحلیل داده های کمی نشان داد بین نمره کل ادراک از فضا و کیفیت روابط اجتماعی رابطه مثبت و معناداری وجود دارد (۰٫۶۲ = r). همچنین، نتایج تحلیل رگرسیون حاکی از آن بود که این سه مولفه در مجموع ۴۷ درصد از واریانس روابط اجتماعی را تبیین می کنند و مولفه انعطاف پذیری و تعامل پذیری با ضریب بتای ۰٫۳۹ قوی ترین پیش بینیکننده بود. در مجموع، نتایج بر این نکته تاکید دارد که طراحی و بازنگری فضاهای مشترک مدارس با درنظرگرفتن ادراک و نیازهای اجتماعی دانش آموزان، به ویژه با ایجاد محیط های امن، انعطاف پذیر و جذاب، می تواند به عنوان راهبردی موثر در تقویت سرمایه اجتماعی و بهبود کیفیت روابط همسالان در مدارس ایفای نقش کند.

کلیدواژه ها:

فضاهای مشترک مدرسه ، ادراک دانش آموزان ، روابط اجتماعی ، انعطاف پذیری فضایی ، روان شناسی محیط آموزشی.