بررسی پدیده مصرف فرهنگی در میان دانش آموزان

مصرف فرهنگی به عنوان شاخصی کلیدی در فهم رفتارها و جهت گیری های نسل جوان، در عصر دیجیتال تحولات شگرفی یافته است. این پژوهش با هدف بررسی الگوهای مصرف فرهنگی و شناسایی عوامل موثر بر آن در میان دانش آموزان دوره دوم متوسطه ایران انجام شد. روش پژوهش ترکیبی (کمی کیفی) بود و داده ها از نمونه ۴۰۰ نفری دانش آموزان شهرهای تهران، اصفهان و مشهد با ابزار پرسشنامه و نیز از طریق مصاحبه نیمه ساختاریافته با ۳۰ نفر گردآوری شد. یافته ها نشان داد مصرف فرهنگی در ابعاد نوین (فعالیت در فضای مجازی و مصرف موسیقی) با میانگین بالاتر، جایگاه نخست را دارد و ابعاد سنتی تر (مطالعه کتاب و مشارکت حضوری) در رتبه های بعدی قرار می گیرند. تحلیل داده ها حاکی از آن بود که «سواد دیجیتال» فرد، قوی ترین پیش بینیکننده مصرف در حیطه های نوین است، درحالی که «سرمایه فرهنگی خانواده» بیشترین تاثیر را بر مصرف در حیطه های سنتی دارد. فشار ساختاری نظام آموزشی (حجم تکالیف و کنکور) نیز به عنوان عاملی محدودکننده، مصرف را به سمت قالب های کوتاه و مجازی سوق داده است. در بعد کیفی، مضامینی همچون «مصرف فرصت محور»، «تقابل سلیقه فردی و خانوادگی» و «جست وجوی هویت» از دل داده ها استخراج شد. درنتیجه می توان گفت مصرف فرهنگی دانش آموزان، الگویی دوپاره و متاثر از تعامل پیچیده عوامل فردی (سواد دیجیتال)، خانوادگی (سرمایه فرهنگی) و ساختاری (نظام آموزشی) است. این یافته ها لزوم بازنگری در برنامه درسی، ارتقای سواد رسانه ای و طراحی سیاست های فرهنگی متناسب با زیست دنیای دیجیتال نوجوانان را نمایان می سازد.

کلیدواژه ها:

مصرف فرهنگی ، دانش آموزان دوره دوم متوسطه ، سواد دیجیتال ، سرمایه فرهنگی ، فضای مجازی ، الگوی مصرف.