تحلیل مزایا و چالش های استفاده از هوش مصنوعی در ارزشیابی تحصیلی دانش آموزان

همگام با تحولات شتابان فناورانه، نظام های آموزشی در سراسر جهان با انبوهی از ابزارهای نوین مواجه شده اند که هوش مصنوعی از برجسته ترین و بحث برانگیزترین آن ها به شمار می رود. یکی از حوزه های مهم کاربست این فناوری، ارزشیابی تحصیلی است که سنگ بنای بسیاری از تصمیم گیری های آموزشی محسوب می شود. ارزشیابی سنتی همواره با چالش هایی همچون ذهنیت تصحیح کننده، محدودیت زمانی، یکسان نبودن معیارها و ناتوانی در پرداختن به ابعاد پیچیده و منحصربه فرد یادگیری همراه بوده است. در این میان، هوش مصنوعی با وعده ارائه تحلیلی عینی، سریع و مقیاس پذیر، توجه بسیاری از دست اندرکاران تعلیم و تربیت را به خود جلب کرده است. مزایای مطرح شده در این زمینه گسترده است و می توان به امکان تحلیل حجم انبوهی از داده های عملکردی دانش آموزان، شناسایی الگوهای پنهان یادگیری و نقاط ضعف و قوت فردی، ارائه بازخورد شخصی شده و فوری، و آزادسازی زمان معلمان برای تمرکز بر جنبه های کیفی تر تربیت اشاره کرد. این فناوری حتی امکان ارزشیابی مهارت های پیچیده ای مانند تفکر انتقادی و حل مسئله را از طریق تحلیل پاسخ های تشریحی یا تعامل در محیط های شبیه سازی شده فراهم می آورد. با این حال، به کارگیری هوش مصنوعی در ارزشیابی، بدون چالش و نقد نیست و بی توجهی به این چالش ها می تواند تبعاتی جدی به همراه داشته باشد. مهم ترین نگرانی، احتمال تداوم یا تشدید سوگیری های موجود در داده های آموزشی است که می تواند به تبعیض سیستماتیک علیه گروه های خاصی از دانش آموزان بینجامد. شفاف نبودن فرآیند تصمیم گیری الگوریتم ها یا همان جعبه سیاه، مسئله ای دیگر است که پاسخگویی و اعتماد را تحت تاثیر قرار می دهد. کاهش نقش قضاوت حرفه ای معلمان، نادیده گرفتن زمینه های فرهنگی و عاطفی یادگیری، و تهدید حریم خصوصی دانش آموزان به دلیل جمع آوری داده های گسترده نیز از دیگر دغدغه های اخلاقی و تربیتی است. بنابراین مساله اصلی، یافتن نقطه تعادلی است که در آن بتوان از مزایای انکارنشدنی هوش مصنوعی برای ارتقای دقت، کارایی و شخصی سازی ارزشیابی بهره گرفت، اما هم زمان با تدبیر و طراحی هوشمندانه، از افتادن در دام کاهش گرایی آموزشی، تهدید عدالت و نادیده گرفتن ماهیت انسانی فرآیند یاددهی و یادگیری جلوگیری کرد. تحلیل این مزایا و چالش ها در کنار یکدیگر، گامی ضروری برای تدوین چارچوب های اخلاقی و راهبردهای عملی جهت ادغام مسئولانه این فناوری در سنجش تحصیلی است.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، ارزشیابی تحصیلی ، شخصی سازی ، سوگیری الگوریتمی ، اخلاق آموزشی