از مدیریت مبتنی بر ساختار تا رهبری مبتنی بر سیره: طراحی الگوی «مدرسه به مثابه اجتماع معنایی» با الهام از تاریخ اسلام

مدیریت مدارس در نظام آموزشی معاصر، عمدتا بر الگوهای ساختارگرا و بوروکراتیک متمرکز است که در آن، مدیر به مثابه یک مجری مقررات و ناظر بر فرآیندها عمل می کند. این رویکرد، ضمن ایجاد نظم ظاهری، منجر به گسست عاطفی، بحران هویت و فقدان احساس تعلق در میان دانش آموزان و معلمان شده و مدرسه را از کارکرد اصلی خود به عنوان یک کانون تربیتی و فرهنگی دور ساخته است. این مقاله با بهره گیری از روش «مرور یکپارچه ادبیات» و با رویکردی تحلیلی-تطبیقی، به دنبال ارائه یک الگوی جایگزین تحت عنوان «مدرسه به مثابه اجتماع معنایی» است که اصول رهبری آن از سیره و تاریخ اسلام استخراج شده است. در این الگو، نقش مدیر از یک «مدیر ساختار» به یک «رهبر سیره» تحول می یابد. یافته های حاصل از سنتز منابع حوزه مدیریت آموزشی و تاریخ اسلام، سه رکن اساسی را برای این الگو معرفی می کند: ۱) مدیر به مثابه «عاقد میثاق» و پاسدار عدالت: تمرکز بر ایجاد یک پیمان اجتماعی مشترک و فرهنگ مبتنی بر انصاف به جای قوانین یک طرفه. ۲) مدیر به مثابه «راوی هویت جمعی»: استفاده از روایت ها، نمادها و سنت های مشترک برای ایجاد حس تعلق و هویت تاریخی-فرهنگی در مدرسه. ۳) مدیر به مثابه «تسهیل گر شورا»: نهادینه سازی فرهنگ مشورت و مشارکت واقعی در تصمیم گیری ها به منظور ایجاد مالکیت جمعی بر سرنوشت مدرسه. این پژوهش استدلال می کند که گذار به این الگو می تواند به طور بنیادین به کاهش مسائل انضباطی، افزایش سرمایه اجتماعی مدرسه و پرورش نسلی مسئولیت پذیر و دارای هویت منسجم منجر شود.

کلیدواژه ها:

رهبری مبتنی بر سیره ، اجتماع معنایی ، مدیریت آموزشی ، تاریخ اسلام ، هویت بخشی ، فرهنگ مدرسه ، عدالت سازمانی.