نماز جماعت و شکل گیری هویت جمعی: واکاوی جامعه شناختی نقش آن در محیط های آموزشی مدارس

نماز جماعت به عنوان یک آیین دینی جمعی، فراتر از یک عمل عبادی فردی، ظرفیت بی بدیلی برای شکل دهی و تقویت هویت جمعی در محیط های آموزشی دارد. در فضای مدرسه که به عنوان یک نهاد اجتماعی کننده اصلی عمل می کند، برگزاری منظم و آگاهانه نماز جماعت می تواند به ایجاد حس تعلق، انسجام اجتماعی و تعامل مثبت بین دانش آموزان، معلمان و کارکنان بینجامد. از منظر جامعه شناختی، این آیین مشترک می تواند عاملی نمادین برای انتقال ارزش های جمعی، تقویت همبستگی و کاهش احساس بیگانگی در فضای آموزشی باشد. اهمیت این موضوع از آنجا ناشی می شود که در دوران نوجوانی که هویت یابی و نیاز به پذیرش جمعی در اوج خود قرار دارد، فراهم کردن فرصت های معنادار برای مشارکت در آیین های جمعی مانند نماز جماعت می تواند به سلامت روانی، ثبات عاطفی و کاهش آسیب های اجتماعی کمک کند. با این حال، مساله اصلی این است که در بسیاری از مدارس، نماز جماعت یا به صورت صرفا فرمالیته و اجباری برگزار می شود که می تواند به ایجاد مقاومت و احساس بیگانگی در دانش آموزان بینجامد، یا به دلیل عدم آگاهی از ابعاد جامعه شناختی و تربیتی آن، از ظرفیت هایش برای ایجاد هویت جمعی مثبت بهره گیری نمی شود. همچنین، چالش هایی مانند ناهمگونی مذهبی و فرهنگی در برخی مدارس، کمبود زمان در برنامه های فشرده درسی، و نبود آموزش های لازم برای مجریان نماز جماعت در مدارس، از موانع تحقق اثربخشی این آیین هستند. این مقاله با رویکردی جامعه شناختی به تحلیل تاثیر نماز جماعت بر شکل گیری هویت جمعی در مدارس می پردازد و در پی پاسخ به این پرسش است که چگونه می توان نماز جماعت را به گونه ای طراحی و اجرا کرد که به عاملی برای تقویت انسجام، احترام متقابل و هویت جمعی مثبت در محیط مدرسه تبدیل شود، بدون اینکه به اجبار یا حاشیه رانی بینجامد. هدف نهایی، ارائه الگویی تربیتی-اجتماعی است که نماز جماعت را در خدمت ساختن جامعه ای کوچک از شهروندان مسئول و متعهد در مدرسه قرار دهد.

کلیدواژه ها:

نماز جماعت ، هویت جمعی ، جامعه شناسی آموزش ، انسجام اجتماعی ، مدرسه به عنوان نهاد اجتماعی.