پایدارترین اثر در رفتار دانش آموزان

این پژوهش به شناسایی و تجزیه و تحلیل عوامل موثر بر پایدارترین اثر در رفتارهای دانش آموزان (رفتارهای مثبت و منفی) می پردازد. چارچوب نظری بر مبنای نظریه یادگیری اجتماعی باندورا، مدل شناختی رفتاری و نظریه منابع قابلیت ها (RBV) استوار است و عوامل را در چهار بعد اصلی طبقه بندی می کند: (۱) عوامل فردی شامل خودکارآمدی، تنظیم هیجان و هویت مدرسه ای؛ (۲) عوامل خانوادگی شامل حمایت عاطفی، الگوهای رفتاری والدین و سازگاری روابط؛ (۳) عوامل مدرسه ای شامل سبک رهبری معلمان، سیاست های انضباطی مستمر و فضای مشارکتی؛ (۴) عوامل محیطی اجتماعی شامل فشارهای همسالگری، انتظارات جامعه و دسترسی به فناوری های آموزشی.روش تحقیق ترکیبی (mixed methods) به کار گرفته شده است. در فاز کمی، پرسشنامه استاندارد ۴۴ آیتمی (آلفای کرونباخ = ۰.۹۲) بر روی ۷۲۱ دانش آموز مقطع ۷ تا ۱۲ در ۲۳ مدرسه منتخب در سال تحصیلی ۱۴۰۲ ۱۴۰۳ توزیع شد. اعتبار سازه ها با تحلیل عاملی تاییدی (CFA) مورد تایید قرار گرفت و داده های کمی با مدل معادلات ساختاری (SEM) تحلیل شدند تا اثرات مستقیم و میانی عوامل بر دو متغیر نتیجه گرایانه – «پایداری رفتار مثبت» (ترکیبی از مشارکت، رعایت قوانین و خودتنظیمی) و «پایداری رفتار منفی» (ترکیبی از تخریبی، تعارضی و انزوای رفتاری) – ارزیابی شود. در فاز کیفی، ۲۸ مصاحبه نیمه ساختار یافته با معلمان، مشاوران مدرسه و والدین انجام شد و داده های کیفی با روش کدگذاری محتوا تحلیل گردید تا مکانیزم های میانی مانند تنظیم هیجان به عنوان واسطه بین خودکارآمدی و رفتارهای مثبت شناسایی شوند.نتایج کمی نشان داد که خودکارآمدی دانش آموز (β = ۰.۳۸، p < ۰.۰۰۱) و حمایت عاطفی خانواده (β = ۰.۳۴، p < ۰.۰۰۱) اثر مثبت قابل ملاحظه ای بر پایداری رفتار مثبت دارند و به طور معکوس بر رفتار منفی تاثیر منفی (β ≈  ۰.۳۰) نشان می دهند. سبک رهبری تحول آفرین معلم نیز به صورت مستقیم بر پایداری رفتار مثبت (β = ۰.۲۹، p < ۰.۰۱) و به صورت غیرمستقیم از طریق تقویت تنظیم هیجان اثر مثبت می گذارد. فشارهای منفی همسالگری به عنوان عامل خطرساز، ارتباط مثبت معناداری با رفتار منفی (β = ۰.۳۶، p < ۰.۰۰۱) دارد و تاثیر منفی بر رفتار مثبت (β =  ۰.۲۴، p < ۰.۰۱) ایجاد می کند. دسترسی به فناوری های آموزشی که به صورت مداوم و هدفمند مورد استفاده قرار می گیرد، نقش تقویت کننده ای بر رفتارهای مثبت (β = ۰.۲۱، p < ۰.۰۵) دارد و اثر کاهش دهنده ای بر رفتارهای منفی نشان می دهد (β =  ۰.۱۸، p < ۰.۰۵). مدل پیشنهادی ۵۲ ٪ از واریانس رفتارهای مثبت و ۴۷ ٪ از واریانس رفتارهای منفی را توضیح می دهد.تحلیل کیفی نتایج کمی را تکمیل کرده و نشان می دهد که ترکیب خودکارآمدی دانش آموز، حمایت مستمر خانواده و رهبری تحول آفرین معلم، عامل بنیادی ایجاد اثر پایدار در رفتارهای مثبت است. فشارهای همسالگری و عدم سازگاری خانوادگی به عنوان عوامل خطرساز شناسایی شدند و نیاز به مداخلات پیشگیرانه دارند.نتیجه گیریپایدارترین اثر بر رفتار دانش آموزان ناشی از تعامل موثر بین عوامل فردی (خودکارآمدی، تنظیم هیجان) و عوامل محیطی (حمایت عاطفی خانواده، رهبری تحول آفرین معلم) است. مداخلات هدفمند در این حوزه ها می تواند پایداری رفتارهای مثبت را تضمین کرده و رفتارهای منفی را به صورت معکوس کاهش دهد

کلیدواژه ها:

رفتار دانش آموز ، اثر پایدار ، خودکارآمدی ، تنظیم هیجان ، حمایت عاطفی خانواده ، رهبری تحول آفرین ، فشار همسالگری ، فناوری آموزشی ، مدل معادلات ساختاری.