استحکام شخصیت در دانش آموزان

هدف پژوهش بررسی عوامل تعیین کننده استحکام شخصیت در دانش آموزان دوره ابتدایی و راهکارهای تقویت آن بر پایه چارچوب روان شناختی مقاوم سازی (Resilience) است. برای دستیابی به این هدف، مدل مفهومی شامل متغیرهای پیش بینی کننده (الف) خودکارآمدی ادراکی، (ب) حمایت معلمان، (ج) همبستگی خانوادگی، (د) مهارت های تنظیم هیجان و (ه) اضطراب تحصیلی به عنوان متغیرهای واسطه ای تدوین شد. روش پژوهش از نوع توصیفی تحلیلی با طراحی مقطعی بود. نمونه آماری شامل ۴۷۲ دانش آموز (۲۲۲ دختر، ۲۵۰ پسر) در مقاطع سطوح چهار تا شش ابتدایی در چهار شهرستان مختلف با روش نمونه گیری خوشه ای تصادفی انتخاب شد. ابزارهای گردآوری داده شامل پرسشنامه استحکام شخصیت (پرسشنامه مقاومت روانی مدرسه ای، ۲۸ مورد)، مقیاس خودکارآمدی ادراکی (۱۰ مورد)، مقیاس حمایت معلمان (۸ مورد)، مقیاس همبستگی خانوادگی (۱۲ مورد) و مقیاس اضطراب تحصیلی (۷ مورد) بود. داده ها با استفاده از تحلیل عاملی تاییدی (CFA) برای اعتبار سازه ها و سپس با مدل معادلات ساختاری (SEM) مورد آزمون قرار گرفت. نتایج به دست آمده نشان داد که (۱) خودکارآمدی ادراکی (β = ۰.۳۴, p < ۰.۰۰۱) و حمایت معلمان (β = ۰.۲۹, p < ۰.۰۰۱) به صورت مستقیم بر استحکام شخصیت اثر مثبت دارند؛ (۲) همبستگی خانوادگی به عنوان متغیر میانجی، رابطه خودکارآمدی استحکام شخصیت را تقویت می کند (β = ۰.۱۸, p < ۰.۰۱)؛ (۳) مهارت های تنظیم هیجان به عنوان واسطه منفی، تاثیر اضطراب تحصیلی بر استحکام را کاهش می دهد (β =  ۰.۲۲, p < ۰.۰۱). به طور کلی، مدل پیشنهادی ۴۲٪ از واریانس استحکام شخصیت را توضیح داد. یافته ها نشان می دهد که تقویت خودکارآمدی دانش آموزان، ارتقای تعامل مثبت معلم دانش آموز و ارتقاء همبستگی خانوادگی می تواند به شکل موثری استحکام شخصیت را ارتقا دهد. بر پایه نتایج، برای سیاست گذاران آموزشی توصیه می شود برنامه های مداخلاتی متقاطع شامل کارگاه های توسعه مهارت های تنظیم هیجان، آموزش های توانمندسازی معلمان در زمینه حمایت عاطفی و تدوین راهبردهای خانواده محور برای تقویت رابطه مثبت والدین فرزندان اجرا گردد.

کلیدواژه ها:

استحکام شخصیت ، دانش آموزان ، مقاومت روانی ، خودکارآمدی ادراکی ، حمایت معلمان ، همبستگی خانوادگی ، مهارت های تنظیم هیجان ، اضطراب تحصیلی ، مدل معادلات ساختاری.