تحلیل کیفی موانع و محدودیت های اجرای رویکردهای یادگیری فعال در مدارس و تدوین راهکارهای عملیاتی از دیدگاه معلمان

این پژوهش با هدف بررسی عمیق و کیفی موانع و محدودیت های اجرای رویکردهاییادگیری فعال در مدارس دولتی و غیردولتی ایران انجام شد. مطالعه از روش پدیدارشناسی و نظریه زمینه ای بهره برد و داده ها از طریق مصاحبه های نیمه ساختارمند عمیق با ۳۴ معلم دارای تجربه حداقل پنج سال در اجرای روش های فعال یادگیری، گروه های متمرکز بحث با ۱۲ معلم دیگر و مشاهده غیرمشارکتی محدود در ۱۸ کلاس درس جمع آوری گردید. یافته های اصلی پژوهش نشان داد که موانع اجرای آموزش فعال در سه سطح عمده قابل طبقه بندی است: موانع ساختاری-سازمانی شامل برنامه درسی فشرده و زمان بندی ثابت کلاس ها، کمبود امکانات فیزیکی و تجهیزاتیادگیری، حجم بالای دانش آموزان در کلاس و فقدان حمایت مدیریتی؛ موانع حرفه ای-شخصی شامل ناکافی بودن آموزش های ضمن خدمت مرتبط با یادگیری فعال، باورهای سنتی معلمان نسبت به نقش انتقال دانش، کمبود اعتماد به نفس در مدیریت کلاس های پویا، ترس از کاهش کنترل کلاسی و نگرانی از ارزیابی عملکرد مبتنی بر نمره؛ و موانع دانش آموزی-فرهنگی شامل عادت دانش آموزان به یادگیری منفعل، مقاومت در برابر مشارکت فعال، تفاوت های سطحی دانش آموزان و فشار خانواده ها برای تمرکز بر محتوای کتاب درسی به جای مهارت هاییادگیری. بر اساس تحلیل داده ها، مجموعه ای از راهکارهای عملی و قابل اجرا در شرایط فعلی مدارس ایران پیشنهاد شد که شامل بازطراحی تدریجی برنامه درسی با اختصاص زمان مشخص برای فعالیت های فعال، برگزاری کارگاه های عملی-تجربی ضمن خدمت با تمرکز بر مدیریت کلاس فعال، ایجاد شبکه های حمایتی بین معلمی در سطح مدرسه، استفاده از ابزارهای کم هزینه و در دسترس براییادگیری فعال، اصلاح فرم های ارزیابی عملکرد معلمان به سمت توجه به کیفیت فرایندیادگیری و نه فقط پوشش محتوا، و برنامه ریزی جلسات آگاهی بخشی برای اولیا و دانش آموزان جهت پذیرش رویکردهای جدیدیادگیری است. نتایج این مطالعه بر لزوم رویکرد تدریجی و زمینه محور در اجرای آموزش فعال تاکید دارد و نشان می دهد که بدون رفع همزمان موانع ساختاری، حرفه ای و فرهنگی، تلاش های فردی معلمان به تنهایی نمی تواند به تحول پایدار در شیوه های تدریس منجر شود.

کلیدواژه ها:

آموزش فعال ، یادگیری فعال ، موانع آموزشی ، راهکارهای عملی ، دیدگاه معلمان ، آموزش مدرسه ای