واکاوی و رتبه بندی شاخصه های معماری سبز در طراحی مساجد و بررسی همسان سنجی آن در دوران گذشته و معاصر

این پژوهش با تمرکز بر شناسایی و تحلیل شاخصه های معماری سبز در طراحی مساجد و ارزیابی میزان انطباق این شاخصه ها در مساجد امروز نسبت به نمونه های تاریخی انجام شده است. دلیل اصلی توجه به این موضوع، محدود بودن تحقیقات درزمینه به کارگیری اصول معماری سبز در طراحی مساجد، به ویژه در ایران، است. این در حالی است که مساجد بهعنوان فضاهایی با کارکرد معنوی و اجتماعی، ظرفیت بالایی برای بسط اصول پایداری و نقش آفرینی در ارتقای کیفیت محیط زیست دارند. در راستای این هدف، پژوهش تلاش کرده است تا پاسخی به سه پرسش کلیدی ارائه دهد: اول اینکه چه شاخصه هایی از معماری سبز باید در طراحی یک مسجد لحاظ شوند؟ دوم، کدام یک از این شاخصه ها تاثیر بیشتری بر بهبود کیفیت معماری مساجد دارد؟ و سوم اینکه مساجد جدید تا چه حد ازنظر رعایت این شاخصه ها با نمونه های تاریخی قابل قیاس هستند؟ برای پاسخ گویی به پرسش های مطرح شده، روش تحقیق ترکیبی از مطالعات کتابخانه ای و پیمایشی طراحی شد. ابتدا با به کارگیری روش دلفی و مشارکت ۹ نفر از خبرگان این حوزه، از بین ۴۰ شاخص پیشنهادی، تعداد ۲۷ شاخص کلیدی انتخاب گردید. سپس بر اساس این شاخص ها پرسشنامه ای تدوین شد که به ۳۰۰ مهندس معمار ارسال گردید. از مجموع پرسشنامه های توزیع شده، تعداد ۱۲۶ پرسشنامه معتبر جمع آوری شده و داده های حاصل مورد تحلیل قرار گرفتند. نتایج پژوهش نشان می دهد که علی رغم افزایش آگاهی نظری پیرامون توسعه معماری سبز، بخش زیادی از شاخصه های مهم معماری سبز در طراحی مساجد مدرن کمتر رعایت می شوند. ازجمله شاخصه هایی که بیشترین تاثیر را در بهبود معماری سبز دارند می توان به مواردی مانند بهینه سازی مصرف انرژی، استفاده موثر از نور طبیعی و تهویه طبیعی، توجه به اقلیم و جهت گیری ساختمان، بهره گیری از مصالح بومی و ایجاد انعطاف پذیری در کاربری های طول زمان اشاره کرد. همچنین بر اساس تحلیل عامل اکتشافی چهار عامل اصلی مرتبط با معماری سبز در طراحی مساجد شناسایی شدند که عبارت اند از: عامل اول (طراحی و انرژی)، عامل دوم (کیفیت محیطی)، عامل سوم (مدیریت و پایداری) و عامل چهارم (بافت و فرهنگ). این پژوهش پیشنهاد می کند که بازخوانی خلاقانه میراث معماری گذشته، همگام با استفاده از دانش و فناوری های معاصر، راهی موثر برای دستیابی به طراحی مساجدی سبز و هماهنگ با نیازهای امروز و آینده خواهد بود.

کلیدواژه ها:

معماری سبز ، طراحی مساجد ، مقایسه تطبیقی ، دوران گذشته و جدید