بررسی ظرفیت آموزش رسمی در تربیت دانش آموز مسئول اجتماعی

تحولات پیچیده و شتابان جوامع معاصر، از گسترش فناوری های ارتباطی گرفته تا تغییر الگوهای فرهنگی و اجتماعی، ضرورت بازاندیشی در کارکردهای آموزش رسمی را بیش از پیش نمایان ساخته است. در چنین شرایطی، نظام های آموزشی صرفا با انتقال دانش های نظری و مهارت های شناختی نمی توانند پاسخگوی نیازهای جامعه باشند، بلکه تربیت دانش آموزانی مسئول، آگاه و متعهد به ارزش های اجتماعی به یکی از ماموریت های بنیادین آموزش رسمی تبدیل شده است. مسئولیت اجتماعی به عنوان یکی از مولفه های اساسی شهروندی، نقشی تعیین کننده در حفظ انسجام اجتماعی، مشارکت مدنی و پایداری جوامع ایفا می کند و مدرسه، به عنوان نهادی فراگیر و نظام مند، جایگاهی ویژه در پرورش این ویژگی دارد.هدف این مقاله بررسی و تبیین ظرفیت های آموزش رسمی در تربیت دانش آموز مسئول اجتماعی است. پژوهش حاضر با رویکردی توصیفی–تحلیلی و مبتنی بر مطالعه اسناد، منابع نظری و پژوهش های پیشین انجام شده و تلاش دارد نشان دهد که آموزش رسمی چگونه می تواند از طریق عناصر مختلف ساختاری و فرهنگی، زمینه شکل گیری مسئولیت اجتماعی را فراهم سازد. یافته های نظری حاکی از آن است که مسئولیت اجتماعی محصول یک عامل منفرد نیست، بلکه در تعامل میان مولفه هایی چون برنامه درسی، نقش معلم، فرهنگ مدرسه، تربیت اخلاقی، عدالت آموزشی، یادگیری مشارکتی، انضباط تربیتی، تجربه زیسته دانش آموزان و آموزش حقوق و تکالیف شهروندی شکل می گیرد.نتایج تحلیل ها نشان می دهد که اگرچه در اسناد و اهداف رسمی نظام آموزشی بر تربیت شهروند مسئول تاکید شده است، اما در عمل، غلبه رویکردهای آزمون محور و حافظه مدار، موجب تضعیف کارکرد تربیتی مدارس در حوزه مسئولیت اجتماعی شده است. این شکاف میان اهداف اعلام شده و واقعیت های اجرایی، یکی از چالش های اساسی آموزش رسمی به شمار می رود. در مقابل، مدارسی که بر مشارکت دانش آموزان، گفت وگو، تجربه عملی مسئولیت، عدالت در روابط و الگو بودن معلمان تاکید دارند، بستر مناسب تری برای پرورش مسئولیت اجتماعی فراهم می کنند.در مجموع، این مقاله نشان می دهد که آموزش رسمی، در صورت بازنگری در رویکردها و سیاست های اجرایی خود، از ظرفیت بالایی برای تربیت دانش آموزانی برخوردار است که نه تنها از نظر علمی توانمندند، بلکه نسبت به جامعه، دیگران و آینده جمعی خود احساس مسئولیت می کنند. تقویت این ظرفیت می تواند نقش موثری در شکل گیری جامعه ای آگاه، مشارکت جو و پایدار ایفا کند.

کلیدواژه ها:

آموزش رسمی ، مسئولیت اجتماعی ، تربیت شهروندی ، فرهنگ مدرسه ، دانش آموز