نقش تعامل فعال کلاسی در ارتقای توانمندی های ارتباطی و اجتماعی فراگیران

یادگیری موثر در قرن بیست ویکم، فراتر از تسلط بر محتوای درسی و نیازمند پرورش مهارت های نرمی است که دانش آموزان را برای زندگی در جامعه ای پیچیده و چندفرهنگی آماده می سازد. در این میان، مهارت های ارتباطی و اجتماعی به عنوان پایه ای اساسی برای تعامل سازنده، همکاری موثر و حل مسائل جمعی شناخته می شوند. کلاس درس به عنوان یک جامعه کوچک، ظرفیت بی بدیلی برای تمرین و تقویت این مهارت ها از طریق مشارکت فعال دانش آموزان دارد. مشارکت کلاسی، شامل درگیری داوطلبانه و معنادار دانش آموزان در فرآیندهای یادگیری مانند پرسش و پاسخ، مباحثه گروهی، ارائه شفاهی، همکاری در پروژه ها و نقش آفرینی است. اهمیت این موضوع از آنجا ناشی می شود که روش های تدریس سنتی و یک سویه، اغلب دانش آموزان را به شنوندگان منفعل تبدیل می کنند و فرصت های لازم برای توسعه فعالانه مهارت های ارتباطی و اجتماعی را از آنان سلب می نمایند. مساله اصلی این است که علی رغم تایید نظری ارزش مشارکت کلاسی، در عمل موانع متعددی بر سر راه تحقق آن وجود دارد؛ از جمله تراکم بالای جمعیت کلاس ها، فشار برای پوشش حجم گسترده محتوای درسی، ناآشنایی برخی معلمان با روش های تسهیل گر مشارکت، کم رویی یا بی علاقگی برخی دانش آموزان، و نبود نظام ارزیابی مناسب برای سنجش مهارت های اجتماعی. این مقاله به بررسی سازوکارهایی می پردازد که از طریق آن ها، مشارکت هدفمند و ساختاریافته در کلاس درس می تواند به تقویت مهارت های کلامی و غیرکلامی (مانند گوش دادن فعال، بیان نظر واضح، زبان بدن مناسب)، مهارت های اجتماعی (مانند همدلی، احترام به دیدگاه های متفاوت، مدیریت تعارض) و اعتماد به نفس دانش آموزان بینجامد. پاسخ به این پرسش می تواند به طراحی مدل های عملی برای معلمان کمک کند تا کلاس های خود را به آزمایشگاه های زنده تمرین زندگی اجتماعی تبدیل نمایند.

کلیدواژه ها:

مشارکت کلاسی ، مهارت های ارتباطی ، مهارت های اجتماعی ، تعامل فعال ، یادگیری مشارکتی