فرسودگی شغلی معلمان دوره ابتدایی: علل سازمانی و راهکارهای مراقبت از خود و تاب آوری حرفه ای

فرسودگی شغلی در حرفه معلمی، به ویژه در مقطع حساس ابتدایی، به یک چالش عمیق و همه گیر در نظام های آموزشی جهان تبدیل شده است؛ پدیده ای چندبعدی و فرساینده که نه تنها سلامت روانی و جسمانی معلمان را نشانه می گیرد، بلکه کیفیت آموزش، جو عاطفی کلاس درس و در نهایت، رشد و یادگیری دانش آموزان را به مخاطره می اندازد. این مقاله با هدف بررسی علل سازمانی این معضل و ارائه راهکارهای کاربردی برای تقویت مراقبت از خود و تاب آوری حرفه ای در معلمان ابتدایی نگاشته شده است. با استفاده از روش تحقیق مرور نظام مند و تحلیل کیفی مطالعات انجام شده در یک دهه گذشته، این پژوهش به واکاوی زنجیره علی عوامل فشارزای سازمانی می پردازد که از سطح کلان سیاست گذاری تا میانه مدیریت مدرسه و خرد محیط کلاس گسترده شده و معلم ابتدایی را در فشار قرار می دهند. یافته ها حاکی از آن است که مهم ترین علل سازمانی فرسودگی شامل بار کاری نامتعادل و حجم زیاد وظایف غیرآموزشی، کمبود منابع و حمایت های سازمانی، فرهنگ مدرسه نامساعد و رهبری غیرحمایت گر، تضاد و ابهام در نقش، ارزیابی های ناعادلانه و فشار برای نتایج سریع و مشکلات رفتاری دانش آموزان بدون پشتیبانی کافی است. این عوامل منجر به سه نشانه اصلی فرسودگی، یعنی خستگی هیجانی، مسخ شخصیت (بدبینی و فاصله گیری عاطفی از دانش آموزان) و کاهش احساس موفقیت فردی می گردد. در مواجهه با این واقعیت، راهکارهای ارائه شده در دو سطح متمایز اما مرتبط دسته بندی می شوند: راهکارهای سازمانی (که بر دوش سیاست گذاران و مدیران مدارس است) و راهکارهای فردی مبتنی بر مراقبت از خود آگاهانه و پرورش تاب آوری حرفه ای. در سطح فردی، موثرترین راهکارها شامل توسعه خودآگاهی هیجانی و تنظیم هیجان، مدیریت مرزهای کاری-زندگی، تمرین ذهن آگاهی و پذیرش، ایجاد شبکه های حمایت اجتماعی حرفه ای و بازاندیشی در باورها و انتظارات است. چالش اصلی، نهادینه کردن فرهنگ سلامت روان در مدرسه و عبور از انگ فردمحور بودن مشکلات روان شناختی معلمان است. در نتیجه گیری تاکید می شود که مقابله با فرسودگی شغلی معلمان ابتدایی نیازمند یک پاسخ دووجهی سیستمی است: از یک سو، اصلاحات ساختاری و سازمانی برای کاهش عوامل فشارزا، و از سوی دیگر، توانمندسازی معلمان با ابزارهای روان شناختی برای مقابله موثر با استرس های اجتناب ناپذیر شغل. سرمایه گذاری در حفظ سلامت معلم، در حقیقت، سرمایه گذاری در کیفیت قلب تپنده آموزش است.

کلیدواژه ها:

فرسودگی شغلی معلمان ، معلمان ابتدایی ، عوامل سازمانی ، بار کاری ، حمایت سازمانی ، مراقبت از خود ، تاب آوری حرفه ای ، سلامت روان معلم ، رهبری حمایت گر ، فرهنگ مدرسه.