رعیت داری و توجه به زیردستان در شاهنامه و بوستان به مثابه آداب اخلاقی برگزیده حاکمان

یکی از مهم ترین مولفه های فرهنگی هر ملت ارزش های اخلاقی و آدابی است که آن ملت به آن پای بند بوده است و استمرار و تداوم پای بندی به همین اصول و ارزش های اخلاقی است که شکلگیری و پیشرفت تمدن ها را در پی داشته است. آثار ادبی به جا مانده از هر دوره، به دلیل پیوند میان ادبا و نویسندگان به عنوان فرهیختهترین افراد جامعه با مردم و حاکمان، یکی از بهترین منابع برای بررسی ارزش های اخلاقی متداول در جامعه به شمار می روند. بوستان سعدی که در زمرهی آثار شاخهی ادبیات تعلیمی می گنجد، یکی از منابع ارزش مندی است که می تواند برای پژوهش در زمینهی اصول و ارزشهای اخلاقی طیف های متنوع جامعه مورد استناد قرار گیرد. شاهنامهی فردوسی نیز اگر چه در زمرهی ادبیات اسطوره ای و حماسی میگنجد، اما حکمت هایی که حکیم توس در لابلای داستان های شاهنامه گنجانده است، آن را به منبعی مهم برای بررسی ارزش های اخلاقی مبدل ساخته است. بررسی تطبیقی این دو اثر گران سنگ از چند جهت میتواند نتایج جالب توجهی در پی داشته باشد. نخست این که بوستان اثری است مربوط به قرن هفتم هجری و سال های پر آشوب پس از حملهی مغول که قطعا بر اخلاق طیف های متنوع جامعه اثرگذار بوده است؛ حال آن که شاهنامه همان طور که گفته شد در زمرهی ادبیات حماسی است و حدود سه قرن پیش تر و در عصر حاکمیت ترکان غزنوی خلق شده است. بررسی و تطبیق ارزش های اخلاقی جامعه با این تفاوت زمانی، می تواند این تمایز را به خوبی نشان دهد. در این مقاله به بررسی رعیت داری و توجه به زیردستان در شاهنامه و بوستان به مثابه آداب اخلاقی برگزیده حاکمان می‎پردازیم.

کلیدواژه ها:

رعیت داری ، توجه به زیردستان ، آداب اخلاقی حاکمان ، شاهنامه فردوسی ، بوستان سعدی.