سواد حرفه ای معلمان ابتدایی در عصر دیجیتال: الزامات و راهکارهای توسعه ی توانمندی های تخصصی-فناورانه

انقلاب دیجیتال و نفوذ فناوری های نوین ارتباطی-اطلاعاتی در تمامی سطوح زندگی، نظام های آموزشی و به ویژه مقطع حساس ابتدایی را با تحولاتی بنیادین مواجه ساخته است. در این میان، نقش معلم ابتدایی به عنوان نخستین طراح رسمی تجربیات یادگیری و الگوی شناختی-اجتماعی دانش آموزان، بیش از پیش پیچیده و حیاتی شده است. این مقاله با هدف واکاوی عمیق مفهوم سواد حرفه ای معلمان ابتدایی در عصر دیجیتال و ارائه چارچوبی جامع از الزامات و راهکارهای توسعه توانمندی های تخصصی-فناورانه آنان نگاشته شده است. با استفاده از روش تحقیق کیفی و مرور تحلیلی-انتقادی ادبیات نظری و تجربی معتبر بین المللی، مولفه های سازنده این سواد پیچیده استخراج و تحلیل شده اند. یافته ها نشان می دهد که سواد حرفه ای دیجیتال معلم ابتدایی، فراتر از مهارت های فنی ساده، به عنوان یک اکوسیستم پویا از دانش ها، مهارت ها و نگرش ها تعریف می شود که شامل پنج لایه به هم تنیده است: سواد دیجیتالی پایه، دانش پداگوژیکی-فناورانه (TPACK)، سواد رسانه ای و اطلاعاتی، سواد طراحی محیط های یادگیری ترکیبی، و سواد اخلاقی-انتقادی در فضای دیجیتال. توسعه این سواد با چالش های ساختاری عمیقی از جمله برنامه های تربیت معلم ناکارآمد و سنتی، شکاف دیجیتالی نسلی و مهارتی، کمبود زیرساخت و منابع مناسب، فقدان فرهنگ یادگیری سازمانی دیجیتال در مدارس، و ترس از تغییر و اضافه بار کاری مواجه است. غلبه بر این چالش ها مستلزم اتخاذ راهکارهای کلان و یکپارچه در سطوح خرد، میانی و کلان است که از آن جمله می توان به بازنگری اساسی در برنامه درسی تربیت معلم با محوریت TPACK، ایجاد نظام مستمر توسعه حرفه ای مبتنی بر جامعه های یادگیری مجازی، تامین زیرساخت عادلانه و منابع آموزشی دیجیتال بومی، توانمندسازی معلمان به عنوان طراحان و پژوهشگران عمل دیجیتال، و تدوین چارچوب ملی صلاحیت های حرفه ای دیجیتال معلمان اشاره کرد. در نهایت، معلم ابتدایی در عصر دیجیتال نه کاربر منفعل فناوری، بلکه سازنده هوشمند، منتقد آگاه و راهبر اخلاقی محیط های یادگیری ترکیبی است که می تواند با بهره گیری خلاقانه و مسئولانه از فناوری، به پرورش شهروندانی خلاق، نقاد و توانمند در جهان پیچیده قرن بیست ویکم بپردازد.

کلیدواژه ها:

سواد حرفه ای دیجیتال ، معلمان ابتدایی ، دانش پداگوژیکی-فناورانه (TPACK) ، توسعه حرفه ای مستمر ، یادگیری ترکیبی ، سواد رسانه ای ، عدالت دیجیتالی ، برنامه درسی تربیت معلم ، جامعه یادگیری حرفه ای ، سواد اخلاقی-انتقادی.