واکاوی موانع خلاقیت در تدریس از دیدگاه معلمان

خلاقیت در تدریس به عنوان توانایی معلم در طراحی و اجرای روش های نوین، انعطاف پذیر و موثر برای تسهیل یادگیری عمیق و معنادار، یکی از ضروری ترین مولفه های نظام آموزشی پویا و کارآمد محسوب می شود. با این حال، به رغم تاکید نظری بر اهمیت آن، معلمان در عمل با موانع متعددی در مسیر به کارگیری و پرورش خلاقیت در فرآیند تدریس خود روبرو هستند. این پژوهش با هدف واکاوی و شناسایی موانع کلیدی خلاقیت در تدریس از دیدگاه خود معلمان انجام شده است. روش تحقیق، کیفی و با رویکرد پدیدارشناسی است که از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته عمیق با معلمان دوره های مختلف تحصیلی به دنبال کشف و تفسیر تجارب زیسته آنان است. یافته های اولیه حاکی از آن است که موانع خلاقیت در تدریس در پنج دسته اصلی قابل طبقه بندی هستند: موانع ساختاری و سازمانی (شامل حجم سنگین محتوای درسی اجباری، تمرکز بر آزمون های استاندارد و نمره محوری، کمبود زمان و منابع، و مقررات دست و پاگیر اداری)، موانع فرهنگی و نگرشی (شامل نگرش سنتی و مقاومت در برابر تغییر در بین مدیران، همکاران و یا والدین، ترس از قضاوت و شکست، و کم اهمیتی خلاقیت در فرهنگ مدرسه)، موانع حمایتی و رهبری (شامل فقدان حمایت و تشویق مدیر مدرسه، نبود نظام بازخورد و تقدیر معنوی، و عدم فرصت های توسعه حرفه ای مرتبط)، موانع فردی و حرفه ای (شامل فرسودگی شغلی، احساس خودکارآمدی پایین در استفاده از روش های نوین، و کمبود دانش و مهارت در زمینه روش های تدریس خلاق) و موانع مربوط به دانش آموزان و کلاس درس (شامل تنوع زیاد و حجم بالای کلاس ها، چالش های رفتاری و انگیزشی دانش آموزان). این مقاله نتیجه می گیرد که غلبه بر این موانع چندلایه، مستلزم عزمی جمعی و یک رویکرد سیستمی است که در آن بازنگری در برنامه ریزی درسی، تغییر فرهنگ آموزشی، توانمندسازی معلمان و اصلاح سبک رهبری آموزشی به صورت همزمان مورد توجه قرار گیرد. شناسایی این موانع از دیدگاه معلمان، گامی اساسی برای طراحی مداخلات واقع بینانه و موثر در جهت تبدیل کلاس های درس به محیط های بارور و الهام بخش برای ظهور خلاقیت است.

کلیدواژه ها:

خلاقیت در تدریس ، موانع خلاقیت ، معلمان ، فرهنگ مدرسه ، برنامه درسی متمرکز ، رهبری آموزشی ، توسعه حرفه ای