تحلیل روش های تربیتی قرآن کریم و کاربرد آن در آموزش دینی مدارس

قرآن کریم به مثابه متنی وحیانی و در عین حال تربیتی، واجد نظامی منسجم از اصول، اهداف و روش های تربیتی است که با فطرت انسانی و سیر رشد شناختی، عاطفی و رفتاری انسان هماهنگی دارد. این کتاب آسمانی، فراتر از ارائه آموزه های اعتقادی و احکام عملی، با به کارگیری شیوه های متنوع و هدفمند تربیتی، فرآیند «شدن» انسان مومن و صالح را هدایت می کند. با وجود این ظرفیت عظیم، آموزش دینی در مدارس معاصر غالبا با رویکردی محتوامحور، تجویزی و کم توجه به روش های تربیتی اثربخش صورت می گیرد؛ امری که منجر به شکاف میان معرفت دینی و کنش عملی، کاهش درونی سازی ارزش ها و افت انگیزه یادگیرندگان شده است.پژوهش حاضر با هدف تحلیل عمیق و نظام مند روش های تربیتی قرآن کریم و بررسی امکان و چگونگی کاربرد آن ها در آموزش دینی مدارس انجام شده است. این تحقیق از حیث هدف، بنیادی–کاربردی و از نظر روش، کیفی بوده و با بهره گیری از تحلیل محتوای تفسیری–تربیتی آیات قرآن کریم صورت پذیرفته است. در این راستا، آیات مرتبط با فرآیند هدایت و تربیت انسان، با اتکا به تفاسیر معتبر و منابع علمی حوزه تعلیم و تربیت اسلامی، مورد واکاوی قرار گرفته و مهم ترین روش های تربیتی قرآنی استخراج، طبقه بندی و تبیین شده اند.یافته های پژوهش نشان می دهد که قرآن کریم از مجموعه ای هماهنگ از روش های تربیتی همچون الگوپردازی، ایجاد انگیزش مبتنی بر امید و خوف، موعظه عقلانی، پرسش گری هدایت شده، داستان پردازی تربیتی، اصل تدریج، و توجه به اختیار و مسئولیت پذیری انسان بهره می برد. این روش ها، در صورت بازخوانی علمی و انطباق با اقتضائات روان شناختی و تربیتی دانش آموزان، می توانند مبنایی کارآمد برای بازطراحی اهداف، محتوا و روش های آموزش دینی مدارس فراهم آورند. نتایج این پژوهش، ضمن ارائه چارچوبی نظری برای پیوند میان آموزه های قرآنی و نظام آموزشی معاصر، می تواند راهگشای برنامه ریزان درسی، معلمان و سیاست گذاران حوزه تربیت دینی باشد.

کلیدواژه ها:

قرآن کریم ، روش های تربیتی قرآنی ، تربیت دینی ، آموزش دینی مدارس ، تعلیم و تربیت اسلامی