نقش معلمان در پیشگیری و کاهش آسیب های اجتماعی در محیط مدرسه

مدرسه، به عنوان نهاد اجتماعی دوم و کانون شکل گیری هویت و رفتارهای نسل آینده، نقشی بی بدیل در حوزه پیشگیری و کاهش آسیب های اجتماعی دارد. در این میان، معلمان به دلیل ارتباط مستقیم، مستمر و اثرگذار با دانش آموزان، در خط مقدم این رسالت اجتماعی-تربیتی قرار می گیرند. این مقاله با هدف تبیین ابعاد مختلف نقش معلمان در پیشگیری و کاهش آسیب های اجتماعی در محیط مدرسه نگاشته شده است. روش تحقیق، توصیفی-تحلیلی و مبتنی بر مرور نظام مند ادبیات پژوهشی و اسناد تربیتی است. یافته ها نشان می دهد که نقش معلمان در این حوزه را می توان در چهار محور کلیدی دسته بندی نمود: نقش مراقبتی و شناسایی به موقع (شامل شناخت نشانه های هشداردهنده رفتارهای پرخطر، ایجاد رابطه امن و اعتمادآفرین برای افشاگری، و نظارت هوشمند بر تعاملات دانش آموزان)، نقش آموزشی-ترویجی (شامل تدریس مهارت های زندگی، سواد رسانه ای، آموزش حقوق شهروندی و آگاهی بخشی درباره پیامدهای رفتارهای پرخطر، هم از طریق برنامه درسی رسمی و هم فرصت های آموزشی غیررسمی)، نقش مشاوره ای و حمایتی (شامل ارائه راهنمایی اولیه، ایجاد حس پذیرش و ارزشمندی در دانش آموزان در معرض خطر، ارجاع به موقع به مشاوران تخصصی و پیگیری موارد) و نقش الگویی و اخلاقی (شامل تجسم عملی ارزش های اخلاقی، برقراری روابط محترمانه و عاری از خشونت، و نشان دادن مهارت های حل مسالمت آمیز تعارض). مقاله تاکید می کند که ایفای موثر این نقش های چندگانه، مستلزم فراهم آوری بسترهای لازم از جمله آموزش تخصصی معلمان، کاهش تراکم کلاس، حمایت مدیریت مدرسه، تقویت پیوند خانه و مدرسه، و دسترسی به شبکه های حمایت اجتماعی خارج از مدرسه است. نتیجه گیری کلی حاکی از آن است که معلمان، به عنوان «کارگزاران تغییر اجتماعی در میکروکوزم مدرسه»، سرمایه ای انسانی بی بدیل برای ساختن دیوارهای مصونیت روانی-اجتماعی در برابر آسیب ها هستند و توانمندسازی آنان در این حوزه، نوعی سرمایه گذاری بنیادین برای سلامت و امنیت جامعه آینده است.

کلیدواژه ها:

معلمان ، پیشگیری از آسیب های اجتماعی ، مدرسه ، مهارت های زندگی ، نقش مراقبتی ، شناسایی به موقع ، حمایت روانی-اجتماعی