پرورش راهبران یادگیری فردی: شناسایی و تقویت مهارت های خودمحوری در دانش آموزان

سابقه و هدف:در دنیای پرشتاب امروز، توانایی یادگیری مستمر و خودراهبر، به مهم ترین مهارت قرن بیست ویکم تبدیل شده است. نظام های آموزشی سنتی که بر انتقال محفوظات و وابستگی به معلم تاکید دارند، اغلب در پرورش این شایستگی کلیدی ناکام هستند. این پژوهش با هدف شناسایی مولفه های کلیدی مهارت های یادگیری خودمحور در دانش آموزان و ارائه چارچوبی عملیاتی برای تقویت نظام مند این مهارت ها در بافت مدارس ایران طراحی شده است.روش:این مطالعه با رویکرد ترکیبی (کمی-کیفی) و روش فراترکیب (Meta-synthesis) انجام شد. ابتدا با مرور نظام مند ادبیات پژوهشی داخلی و بین المللی، مولفه های اساسی یادگیری خودمحور استخراج گردید. سپس، با تحلیل کیفی تجارب موفق معلمان و مدارس پیشرو در این حوزه، راهکارهای بومی و کاربردی شناسایی و در چارچوبی یکپارچه سازماندهی شد.یافته ها:مهارت یادگیری خودمحور در چهار حوزه کلیدی قابل شناسایی و تقویت است:۱.حوزه شناختی-فراشناختی: شامل مهارت های هدف گذاری، برنامه ریزی، خودنظارتی، خودارزیابی و انعطاف در راهبردهای یادگیری.۲.حوزه انگیزشی-هیجانی: مشتمل بر باور به خودکارآمدی، داشتن انگیزه درونی، تحمل ابهام، مدیریت شکست و حفظ کنجکاوی.۳.حوزه رفتاری-عملیاتی: شامل مهارت جست وجو و ارزیابی اطلاعات، مدیریت زمان، استفاده از فناوری برای یادگیری و تمرین مستمر.۴.حوزه اجتماعی-ارتباطی: شامل توانایی درخواست کمک هدفمند، مشارکت در یادگیری مشارکتی و به اشتراک گذاری دانش.نتیجه گیری:تقویت یادگیری خودمحور، یک تحول پارادایمی از «معلم محوری» به «یادگیرنده محوری» است. موفقیت این تحول نیازمند تغییر همزمان در نقش معلم (از سخنران به مربی و تسهیل گر)، طراحی محیط یادگیری (از کلاس بسته به اکوسیستم باز) و ارزشیابی (از سنجش نتیجه به سنجش فرآیند) است. مدارس باید به کارگاه های پرورش «یادگیرندگان مادام العمر» تبدیل شوند.

کلیدواژه ها:

یادگیری خودمحور ، خودراهبری در یادگیری ، مهارت های فراشناختی ، یادگیرنده مادام العمر ، نقش معلم ، فراترکیب.