اثربخشی آموزش مهارت های ابراز وجودبر میزان سازگاری اجتماعی وسطح پرخاشگری کودکان

پژوهش حاضر با هدف مرور نظام مند و تحلیل یافته های موجود در خصوص اثربخشی آموزش مهارت های ابراز وجود بر میزان سازگاری اجتماعی و سطح پرخاشگری کودکان انجام شده است. مهارت ابراز وجود به عنوان یکی از مولفه های حیاتی هوش هیجانی و ارتباطی، توانایی بیان صادقانه افکار، احساسات و حقوق فردی به شیوه ای محترمانه و بدون تعدی به حقوق دیگران تعریف می شود. فقدان یا ضعف این مهارت در کودکان می تواند به دو شکل متعارض بروز یابد: بازداری اجتماعی و انفعال از یک سو، یا رفتارهای پرخاشگرانه و تخریبی از سوی دیگر. هر دو الگو منجر به اختلال در فرآیند سازگاری اجتماعی سالم می گردد. سازگاری اجتماعی، که شامل توانایی ایجاد و حفظ روابط رضایت بخش متقابل، همکاری با همسالان، پیروی از هنجارهای موقعیتی و حل تعارضات به شیوه ای سازنده است، سنگ بنای رشد روانی-اجتماعی مطلوب در دوران کودکی محسوب می شود. در مقابل، پرخاشگری به عنوان رفتار هدفمند جهت آسیب رساندن فیزیکی یا روانی به دیگران یا اشیا، یکی از موانع جدی تحقق این سازگاری است. مرور جامع مطالعات نشان می دهد که برنامه های آموزشی ساختاریافته مهارت ابراز وجود، با تمرکز بر آموزش اجزایی همچون تشخیص و بیان احساسات، تقویت جرات ورزی منفی و مثبت، آموزش رد درخواست های نامعقول، تمرین گوش دادن فعال و آموزش حل مسئله بین فردی، می توانند تاثیرات معناداری بر متغیرهای مورد نظر داشته باشند. این برنامه ها از طریق فراهم آوردن کلمات، الگوهای رفتاری و فرصت های تمرین ایمن، به کودکان می آموزند که هیجانات منفی مانند خشم و ناکامی را نه از طریق سرکوب یا انفجار، بلکه از طریق کانال های کلامی و رفتاری سازنده مدیریت کنند. در نتیجه، با کاهش رفتارهای تکانشی و پرخاشگرانه، فضای روانی برای برقراری روابط مبتنی بر احترام و درک متقابل فراهم شده و سطح پذیرش توسط همسالان افزایش می یابد. همچنین، این آموزش ها با تقویت احساس خودکارآمدی و عزت نفس در کودکان، تمایل و توانایی آنان را برای ورود به تعاملات اجتماعی پیچیده تر و حل تعارضات به شیوه های مسالمت آمیز افزایش می دهد. به نظر می رسد اثربخشی این مداخلات تحت تاثیر عواملی همچون مدت و شدت برنامه، سن کودکان، بافت فرهنگی و هماهنگی با نظام تربیتی مدرسه یا خانواده قرار دارد. در مجموع، یافته های این مرور، بر ضرورت گنجاندن آموزش صریح و نظام مند مهارت های ارتباطی و از جمله ابراز وجود، در برنامه های درسی رسمی و غیررسمی دوران کودکی به عنوان یک اقدام پیشگیرانه و ارتقادهنده سلامت روان-اجتماعی تاکید می ورزد.

کلیدواژه ها:

ابراز وجود ، جرات ورزی ، سازگاری اجتماعی ، پرخاشگری ، کودکان ، آموزش مهارت های اجتماعی ، مداخله روان شناختی.