تبیین رویکردهای عدالت آموزشی در مدارس ابتدایی استان هرمزگان

رابطه احساس تبعیض (از منظر قومیت، زبان و سطح اقتصادی) با بروز رفتارهای پرخاشگرانه و قلدری در مدارس ابتدایی بندرعباس مورد مطالعه قرار گرفته است. نتایج پژوهش کیفی، حاکی از آن است که دانش آموزان دارای لهجه یا زبان محلی متفاوت، بیشتر از سایرین طرد اجتماعی را تجربه می کنند و این امر زمینه ساز شکل گیری گروه های قلدری یا درگیری فیزیکی می شود. علاوه بر این، ارزش گذاری منفی توسط برخی معلمان باعث تشدید احساس نابرابری می شود. نویسندگان تاکید دارند لازم است فضای مدرسه ای بر مبنای تفاوت های فرهنگی و زبانی بازطراحی شود تا تنش های دانش آموزی و رفتارهای پرخاشگرانه کاهش یابد.تحقق عدالت آموزشی همواره دغدغه اصلی نظام های تعلیم و تربیت و ریشه ای ترین عامل پایداری عدالت اجتماعی در جوامع گوناگون بوده است. مدارس ابتدایی به عنوان نخستین بستر رشد اجتماعی کودکان، نقش حیاتی در تجربه و ادراک عدالت از سوی دانش آموزان ایفا می کنند. با این حال، بر اساس شواهد میدانی و اظهار نظر معلمان منطقه بندرعباس، احساس تبعیض (به ویژه براساس قومیت، زبان مادری، سطح اقتصادی و حتی تعلق به محله خاص) نوعی فاصله اجتماعی در کلاس و حیاط مدرسه ایجاد کرده و زمینه ساز شکل گیری گروه های دانش آموزی مجزا شده است. نتیجه این فضای آموزش ناعادلانه، آن است که رفتارهای قلدری و دعوا، به ویژه بین دانش آموزان احساس کننده تبعیض، افزایش می یابد و امنیت روانی و تعلق به مدرسه کاهش می یابد. پژوهش حاضر با هدف شناسایی رابطه عدالت آموزشی ادراک شده و تجربه تبعیض با بروز رفتارهای قلدری و دعوا در مدارس ابتدایی بندرعباس انجام شده است. روش پژوهش از نوع توصیفی-تحلیلی و به صورت پیمایشی انجام گرفته و جامعه آماری آن را دانش آموزان دختر و پسر پایه های چهارم تا ششم تشکیل می دهند. برای گردآوری داده ها از پرسشنامه عدالت آموزشی (با ابعاد عدالت توزیعی، رویه ای و تعاملی)، پرسشنامه احساس تبعیض و پرسشنامه رفتارهای قلدری استفاده گردید. یافته ها نشان داد بین ادراک عدالت در توزیع امکانات، توجه معلمان، فرصت های مشارکت و تعلق گروهی با کاهش میزان قلدری و دعوا رابطه معنادار وجود دارد. همچنین تجربه تبعیض، به ویژه تبعیض زبانی و اقتصادی، احتمال گرایش به رفتارهای پرخاشگرانه و تشکیل گروه های قلدر را افزایش می دهد. نتایج پژوهش نشان می دهد که مداخلات آموزشی با هدف ارتقای عدالت و کاهش تبعیض نه تنها کیفیت روابط دانش آموزان را بهبود می بخشد، بلکه اثر مستقیمی بر کاهش تنش و پرخاش در محیط مدرسه دارد. بر همین اساس، پیشنهاد می شود معلمان و مسئولان مدرسه با بازنگری سیاست های توزیع امکانات، پرهیز از تبعیض ضمنی، آموزش ارزش های برابری و گفت وگو درباره عدالت اجتماعی، از بروز و تشدید رفتارهای قلدری و اختلافات میان دانش آموزان پیشگیری کنند.

کلیدواژه ها:

یادگیری ، احساس تبعیض ، رفتارهای قلدری ، دانش آموزان ابتدایی