بررسی نقش آموزش جغرافیا در تقویت تفکر مکانی و تحلیل فضایی دانش آموزان متوسطه دوم

تفکر مکانی و توانایی تحلیل فضایی، از مهارت های ضروری برای درک پیچیدگی های جهان معاصر و تصمیم گیری های موثر در آن هستند. آموزش جغرافیا با ماهیت چندبعدی خود، ظرفیت بی بدیلی برای پرورش این قابلیت ها در دانش آموزان دارد. این مقاله نظری، با بهره گیری از یک رویکرد تحلیلی-تلفیقی، به بررسی نقش برنامه درسی و آموزش جغرافیا در تقویت تفکر مکانی و تحلیل فضایی در دانش آموزان دوره متوسطه دوم می پردازد. در ابتدا، با مرور ادبیات، مفاهیم کلیدی تفکر مکانی (شامل استفاده از نقشه ها، فهم ارتباطات مکانی، استدلال جغرافیایی و...) و تحلیل فضایی (شامل شناسایی الگوها، روابط و فرآیندهای مکانی) تبیین می شود. سپس، با استناد به نظریه های یادگیری سازنده گرا و شناختی، و همچنین چارچوب های معتبری مانند «مهارت های تفکر جغرافیایی» از ژئوپاردی و «مولفه های تفکر مکانی» از گرسمهیر و همکاران، چارچوب مفهومی تلفیقی ارائه می گردد. این چارچوب نشان می دهد که چگونه عناصری همچون محتوای مفهومی جغرافیا، فناوری های جغرافیایی مانند سامانه اطلاعات جغرافیایی (GIS)، روش های تدریس فعال (نظیر بررسی میدانی و حل مسئله) و ابزارهای بازنمایی فضایی (نقشه، نمودار، تصویر ماهواره ای) می توانند به صورت هم افزا، شناخت فضایی و توان تحلیل دانش آموزان را ارتقا دهند. مقاله در ادامه، کاربرد این چارچوب را در بهبود عملکرد تحصیلی و مهارت های زندگی دانش آموزان مورد بحث قرار داده و در نهایت، مزایا، محدودیت ها و چالش های پیش روی تلفیق موثر این مفاهیم در آموزش جغرافیا را بررسی می کند.واژگان کلیدی: آموزش جغرافیا، تفکر مکانی، تحلیل فضایی، دانش آموزان متوسطه دوم، چارچوب مفهومی، سامانه اطلاعات جغرافیایی (GIS)