چالش های اجرای برنامه درسی ملی و نقش دبیر در بومی سازی محتوا: موانع و راهکارها

برنامه درسی ملی به عنوان یکی از اسناد بالادستی نظام آموزشی، با هدف ایجاد انسجام، عدالت آموزشی، هویت سازی فرهنگی و ارتقای کیفیت یاددهی–یادگیری تدوین شده است. با این حال، اجرای موثر این برنامه در عمل با چالش های متعددی روبه روست که فاصله معناداری میان اهداف پیش بینی شده و واقعیت های آموزشی مدارس ایجاد کرده است. یکی از مهم ترین ابعاد اجرای موفق برنامه درسی ملی، بومی سازی محتوا و انطباق آن با شرایط فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی و اقلیمی مناطق مختلف کشور است؛ امری که نقش دبیران را به عنوان مجریان اصلی برنامه درسی برجسته می سازد.از جمله چالش های اساسی اجرای برنامه درسی ملی می توان به تمرکزگرایی در تدوین محتوا، محدودیت اختیار دبیران، حجم بالای کتاب های درسی، کمبود زمان آموزشی، نبود آموزش های تخصصی برای دبیران، ضعف امکانات و منابع آموزشی، تفاوت سطح آمادگی دانش آموزان، و ناهماهنگی میان ارزشیابی و اهداف برنامه درسی اشاره کرد. این موانع سبب می شود دبیران در بسیاری از موارد نتوانند محتوای درسی را متناسب با نیازها، علایق و ویژگی های بومی دانش آموزان تطبیق دهند و ناچار به اجرای صوری و غیرانعطاف پذیر برنامه شوند.در این میان، نقش دبیر به عنوان عنصر کلیدی در بومی سازی محتوا، نقشی چندبعدی و تعیین کننده است. دبیران با تکیه بر دانش تخصصی، تجربه آموزشی، شناخت بافت فرهنگی–اجتماعی دانش آموزان و بهره گیری از روش های فعال یاددهی–یادگیری می توانند محتوای برنامه درسی ملی را به شکلی معنادار، کاربردی و متناسب با شرایط محلی ارائه دهند. استفاده از مثال های بومی، تلفیق مسائل محلی با مفاهیم درسی، به کارگیری زبان و گویش محلی در حد امکان، توجه به سبک های یادگیری دانش آموزان و بهره گیری از ظرفیت های محیط پیرامونی مدرسه از جمله راهکارهای موثر دبیران در بومی سازی محتوا به شمار می رود.در بخش راهکارها، این پژوهش بر توانمندسازی حرفه ای دبیران، افزایش اختیار و انعطاف پذیری در اجرای برنامه درسی، بازنگری در نظام ارزشیابی، کاهش تمرکزگرایی، توسعه دوره های ضمن خدمت کاربردی، تقویت فرهنگ مشارکت دبیران در طراحی محتوا و فراهم سازی منابع آموزشی متنوع تاکید دارد. تحقق این راهکارها می تواند زمینه ساز اجرای اثربخش برنامه درسی ملی و ارتقای کیفیت یادگیری دانش آموزان در بسترهای بومی مختلف شود. در نهایت، موفقیت برنامه درسی ملی در گرو تعامل سازنده میان سیاست گذاران آموزشی، مدیران مدارس و دبیران و پذیرش نقش فعال دبیر به عنوان بومی ساز و تسهیل گر یادگیری است.

کلیدواژه ها:

برنامه درسی ملی ، بومی سازی محتوا ، نقش دبیر ، چالش های آموزشی ، تمرکزگرایی آموزشی ، کیفیت یاددهی–یادگیری ، انعطاف پذیری برنامه درسی ، نظام آموزشی