چالش های اخلاقی و مسئولیت پذیری در استفاده از سیستم های هوش مصنوعی در فرآیند آموزش و پرورش

ورود هوش مصنوعی (AI) به عرصه آموزش و پرورش، فرصت های بی نظیری برای شخصی سازی یادگیری، دسترسی به منابع و افزایش کارایی ایجاد کرده است، اما همزمان با این پیشرفت ها، چالش های اخلاقی پیچیده ای نیز پدید آمده که نیازمند واکاوی دقیق است. یکی از مهم ترین این چالش ها، مسئله حریم خصوصی و امنیت داده های دانش آموزان است؛ سیستم های هوشمند برای عملکرد دقیق، نیازمند جمع آوری حجم عظیمی از اطلاعات شخصی و رفتاری هستند که سوءاستفاده از آن ها می تواند حریم خصوصی افراد را نقض کند. علاوه بر این، «تعصب الگوریتمی» (Algorithmic Bias) چالش دیگری است که می تواند منجر به تبعیض آموزشی شده و عدالت را به خطر بیندازد، زیرا این سیستم ها ممکن است داده های آموزشی ناقص یا پیش داورانه را بازتولید کنند. مسئله مسئولیت پذیری در صورت بروز خطا یا آسیب، از دیگر مباحث اخلاقی است؛ وقتی یک سیستم هوشمند توصیه ای می دهد که به ضرر دانش آموز تمام می شود، مسئولیت آن با طراح، معلم یا خود سیستم است؟ همچنین، کاهش نقش تعاملات انسانی و خطر انزوای اجتماعی دانش آموزان در محیط های کاملا دیجیتال، نگرانی هایی را در باب تربیت اجتماعی و عاطفی ایجاد کرده است. این پژوهش با بررسی ابعاد مختلف این چالش ها، استدلال می کند که استفاده از هوش مصنوعی در آموزش باید در چارچوب اصول اخلاقی، مقررات حقوقی و ارزش های انسانی-اسلامی صورت گیرد. پیشنهاد می شود که برای تضمین مسئولیت پذیری، لازم است شفافیت در الگوریتم ها افزایش یابد، معلمان در فرآیند تصمیم گیری حفظ شوند و دانش آموزان نسبت به محدودیت های هوش مصنوعی آگاه سازی شوند تا از تبدیل شدن آن ها به موجوداتی منفعل و وابسته به ماشین جلوگیری شود.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، اخلاق در آموزش ، مسئولیت پذیری ، حریم خصوصی ، تعصب الگوریتمی ، عدالت آموزشی