بررسی پارامترهای تاثیرگذار بر رویکرد اقتصادی و هزینه های واردات آب مجازی در کشور ایران برای محصولات کلیدی مورداستفاده در صنعت کشاورزی

کمبود آب که هم ناشی از محدودیت دسترسی و هم کیفیت رو به وخامت است، یک چالش جهانی روبه افزایش است. این پژوهش به بررسی رابطه پویا میان متغیرهای کلان اقتصادی و واردات آب مجازی در ایران از سال ۲۰۰۳ تا ۲۰۲۲ پرداخت. پژوهش از مدل خود رگرسیون برداری برای تحلیل هم زمان و چندمتغیره داده های سری زمانی استفاده کرد. در این مدل، متغیرهای نرخ ارز، تراز تجاری، رشد اقتصادی، درآمد دولت و واردات آب مجازی بررسی شدند. نتایج مدل نشان داد که تغییرات نرخ ارز و رشد اقتصادی تاثیر مثبت و معناداری در افزایش واردات آب مجازی دارند. به طور خاص، ضریب مربوط به نرخ ارز برابر با ۳۳/۰ آماره t برابر با ۹۵/۲ و سطح معنی داری ۰۰۸/۰ بود که نشان دهنده تاثیر مستقیم و معنادار نرخ ارز بر وابستگی آبی است. همچنین، بهبود تراز تجاری و افزایش درآمد دولت موجب کاهش وابستگی آبی کشور می شود، به طوری که ضریب تراز تجاری برابر با ۱۹/۰- آماره t برابر با ۲/۰۶- و سطح معنی داری ۰۴۷/۰ گزارش شد. آزمون علیت گرنجر نشان داد که بین نرخ ارز و جریان واردات آب مجازی رابطه دوسویه وجود دارد. علاوه بر این، نتایج آزمون های آماری شامل آزمون های مانایی، خودهم بستگی (۹۱/۱) و ناهمسانی واریانس وایت نشان دهنده اعتبار آماری مدل است. نتایج نهایی مدل VAR نیز از اعتبار بالای مدل با مقدار ضریب تعیین ۸۴/۰ حکایت داشت که نشان دهنده برازش مناسب مدل است. این نتایج به طور خاص نشان دادند که سیاست های ارزی و تجاری ایران نقش مهمی در مدیریت وابستگی آبی کشور دارند و می توانند با اعمال سیاست های مناسب به کاهش فشار بر منابع آب داخلی کمک کنند.

کلیدواژه ها:

آب مجازی ، ردپای آب ، هزینه های مالی ، امنیت غذایی ، مدیریت منابع آب