مدل سازی چارچوبی اداری برای بودجه ریزی و تخصیص منابع در پروژه های بهسازی عملیات آتشنشانی با اولویت بندی مناطق شهری

هدف: هدف این پژوهش، طراحی و ارائه یک چارچوب اداری-تصمیم گیری برای بودجه ریزی و تخصیص بهینه منابع مالی در پروژه های بهسازی عملیات آتشنشانی بر اساس اولویت بندی علمی مناطق شهری است. این مدل به دنبال جایگزینی روش های سنتی مبتنی بر سلیقه یا فشار سیاسی با یک فرآیند شفاف، مستند و مبتنی بر شاخص های چندبعدی ریسک است.روش: این تحقیق از نوع کاربردی-توسعه ای و با رویکرد ترکیبی (کیفی-کمی) انجام شد. در فاز کیفی، با استفاده از مرور ادبیات و مصاحبه با ۲۰ خبره، معیارهای اولویت بندی مناطق شناسایی و دسته بندی شد. در فاز کمی، با استفاده از روش فرآیند تحلیل سلسله مراتبی (AHP) وزن هر معیار تعیین گردید. سپس، برای رتبه بندی مناطق شهری یک کلان شهر، از تکنیک TOPSIS بهره گرفته شد. داده های مورد نیاز از منابعی مانند آمار حوادث آتشنشانی، نقشه های GIS، سرشماری نفوس و مسکن و اسناد شهرداری استخراج گردید.یافته ها: چارچوب نهایی شامل یک فرآیند اداری ۶ مرحله ای و یک مدل تصمیم گیری چندمعیاره (MCDM) بود. معیارهای نهایی در پنج دسته اصلی طبقه بندی شدند: ۱) شاخص های تهدید (مانند تراکم جمعیت، تراکم ساختمان های قدیمی)، ۲) شاخص های آسیب پذیری (دسترسی شبکه معابر، وجود مواد خطرناک)، ۳) سابقه وقوع حوادث، ۴) شاخص های آمادگی و پاسخ موجود (فاصله از ایستگاه، تراکم هیدرانت)، و ۵) شاخص های توسعه و حساسیت (وجود مراکز حساس مانند بیمارستان ها). نتایج اعمال مدل AHP-TOPSIS بر مناطق ۲۲ گانه شهر تهران، اولویت های متفاوتی را نسبت به روش های متداول نشان داد و مناطق با بافت فرسوده و تراکم بالا در رده های اول قرار گرفتند.نتیجه گیری: چارچوب ارائه شده می تواند به عنوان یک ابزار اداری قدرتمند، تصمیم گیری در مورد تخصیص بودجه های محدود بهسازی (مانند نوسازی تجهیزات، احداث ایستگاه جدید، نصب سیستم های اعلام حریق مرکزی) را عینی سازی و مستند کند. این مدل زمینه را برای پاسخگویی شفاف، کاهش تعارضات بین منطقه ای و افزایش بازده سرمایه گذاری در حوزه ایمنی شهری فراهم می آورد.