مدل سازی ریسک حریق در واحدهای مسکونی بر اساس داده های کارشناسی سازمان آتش نشانی و خدمات ایمنی شهرداری اراک

واحدهای مسکونی به عنوان بزرگ ترین بخش از بافت شهری اراک، سهم قابل توجهی از حوادث حریق گزارش شده را به خود اختصاص می دهند. سازمان آتش نشانی و خدمات ایمنی شهرداری اراک سالانه هزاران واحد مسکونی را تحت بازرسی و کارشناسی فنی قرار می دهد، اما این داده های ارزشمند عمدتا برای صدور گواهی ها استفاده شده و در مدل سازی ریسک حریق به صورت سیستماتیک به کار گرفته نمی شوند. این پژوهش با هدف طراحی یک مدل تحلیلی-پیشگویی کننده برای سطح بندی ریسک حریق در واحدهای مسکونی، بر اساس داده های کارشناسی واقعی این سازمان انجام شده است. روش تحقیق کمی-تحلیلی بوده و داده های ۱,۲۵۰ واحد مسکونی مورد بازرسی در سال های ۱۴۰۱–۱۴۰۳ (شامل ۱۴۲ واحد دارای سابقه حادثه حریق و ۱,۱۰۸ واحد بدون حادثه) مورد تحلیل قرار گرفت. با استفاده از تحلیل خوشه ای ، رگرسیون لجستیک و سیستم تصمیم گیری چندمعیاره، ۹ شاخص کلیدی ریسک شناسایی و مدلی طراحی شد که می تواند هر واحد را در یکی از سه سطح «پایین»، «متوسط» و «بالا» طبقه بندی کند. شاخص های برتر عبارت بودند از: وضعیت سیم کشی الکتریکی (ضریب اهمیت: ۰.۲۱)، نوع سیستم گازکشی (۰.۱۸)، تراکم مسکونی (۰.۱۵)، فاصله تا ایستگاه آتش نشانی (۰.۱۲) و سابقه تخلفات ایمنی (۰.۱۰). اعتبارسنجی مدل با روش اعتبارسنجی متقاطع k-fold (k=۱۰) نشان داد که دقت پیش بینی آن ۸۹.۲٪ و حساسیت آن ۸۴.۶٪ است. همچنین، با استفاده از این مدل، نقشه ریسک حریق مسکونی اراک در سطح محله ای تولید شد که نشان می دهد مناطق ۷، ۹ و ۱۲ بالاترین سطح ریسک را دارند. این مدل نه تنها امکان اولویت بندی بازرسی ها را فراهم می کند، بلکه می تواند به عنوان هسته هوشمند سیستم های تصمیم گیری آینده سازمان آتش نشانی اراک عمل کند. نتایج این پژوهش کاربرد مستقیم در بهینه سازی منابع، کاهش حوادث و ارتقای شفافیت در عملکرد پیشگیرانه دارد.

کلیدواژه ها:

مدل سازی ریسک حریق ، واحدهای مسکونی ، کارشناسی فنی ، سازمان آتش نشانی شهرداری اراک ، رگرسیون لجستیک ، Fuzzy TOPSIS ، داده کاوی